Verdreven Sudeten-Duitsers bijeen in Tsjechië, tot woede van Praag

• Chiem Balduk

  correspondent Midden-Europa

Het moet een groot feest van vrede worden: de Sudeten-Duitse Dag. Tijdens dit jaarlijkse evenement wordt de cultuur gevierd van de ruim drie miljoen Duitstaligen die tot 1945 in het huidige Tsjechië en Slowakije woonden en na de oorlog werden verdreven.

Dit weekend vindt het festival voor het eerst niet in Duitsland of Oostenrijk plaats, maar in de oude Heimat: in Tsjechië. Tot woede van de Tsjechische regering.

Premier Babis noemt het evenement een ‘vergissing’, minister van Buitenlandse Zaken Macinka waarschuwt dat hooggeplaatste Duitse gasten “geen fijne dag zullen hebben”. Het Tsjechische parlement heeft een extreemrechtse motie tegen het evenement aangenomen, de oppositie boycotte de stemming.

Het festival, dat vandaag begint en tot en met maandag duurt, staat daarom onder hoogspanning. Er worden protesten verwacht van extreemrechtse én communistische bewegingen. “Het feest is juist bedoeld als verzoening, als teken tegen nationalisme”, vertelt Bernd Posselt, voorzitter van de Sudeten-Duitse Vereniging.

Onder de Duitse afgevaardigden zijn onder meer de Beierse premier Markus Söder (CSU) en minister Dobrindt van Binnenlandse Zaken (CSU). Zij zeggen juist een signaal te willen afgeven van “goed nabuurschap”.

Voor de Tweede Wereldoorlog woonden zo’n drie miljoen Duitstalige mensen in het toenmalige Tsjechoslowakije. Na de annexatie door nazi-Duitsland in 1938 was deze groep relatief trouw aan de bezetter. Na de oorlog werden als wraak alle Duitstalige bewoners, ongeacht politieke kleur, verdreven op basis van de zogenoemde Beneš-decreten.

Deze etnische zuivering ging gepaard met lynchpartijen, verkrachtingen en uitputting door zogeheten dodenmarsen naar Duitsland en Oostenrijk. Tienduizenden kwamen om het leven, bezittingen werden geconfisqueerd.

De meeste Sudeten-Duitsers kwamen in Beieren terecht. Daar werd in 1950 de eerste Sudeten-Duitse Dag gehouden, met de leus “Geef ons ons vaderland terug”. In daaropvolgende jaren trok het pinksterevenement naar eigen zeggen honderdduizenden bezoekers. “Wij waren vreemden in Duitsland”, vertelt Posselt (69). “Onze cultuur is meer Tsjechisch dan Duits. Dat gingen we samen vieren.”

De nadruk lag vooral op de cultuur, maar de organisatie is ook altijd politiek geweest. In de jaren van de Koude Oorlog bood de Sudeten-Duitse Vereniging ook actief hulp aan verzetsgroepen achter het IJzeren Gordijn.

Het idee om het evenement eens in Tsjechië te organiseren, ontstond al in de jaren 90. “Ik heb altijd gezegd: goed idee, maar alleen op uitnodiging van de Tsjechen. Toen dat vorig jaar gebeurde, was dat een groots en emotioneel moment.” De stad Brno, die voor de oorlog een grote Duitse gemeenschap kende, is gastheer van het evenement.

Kort na de uitnodiging vond de machtswisseling in Tsjechië plaats. De centrumrechtse, pro-Europese regering heeft plaatsgemaakt voor de populist Babis, die regeert met radicaal- en extreemrechts. Zij veroordelen de Sudetenbijeenkomst als “relativering van nazimisdaden” en een poging om gesprekken over eigendom en schadevergoedingen op de agenda te brengen.

De Sudeten-Duitse Vereniging keert zich niet meer tegen de Beneš-decreten. “Al decennia niet meer”, zegt Posselt. Duitsland mag bovendien verdragsrechtelijk geen bezwaar maken tegen de naoorlogse onteigeningen en verdrijvingen.

In Duitsland wil vooral de rechts-radicale AfD dat de decreten worden ingetrokken. “Zij noemen mij daarom een verrader en een verkapte Tsjech. Tegelijk zeggen de Tsjechische rechts-radicalen dat ik een revanchist ben”, vertelt Posselt. “Ze zeggen het tegengestelde, maar werken eigenlijk samen. Radicaal-rechts is tegen ons omdat we pro-Europees zijn.”

Premier Babis probeerde zich afzijdig te houden. Hij geldt als pragmaticus, die vooral de goede economische betrekkingen met Duitsland niet wil beschadigen. Bij een bezoek aan Beieren in februari zei hij nog dat zijn regering zich niet over het evenement uitlaat. Maar onder druk van zijn coalitiepartners keerde hij zich deze maand toch tegen de organisatie.

Tegelijkertijd spreekt de voltallige oppositie, president Pavel en een groep Tsjechische schrijvers hun steun uit voor het Sudeten-Duitse festival. Dat is het enige lichtpuntje aan de ophef, zegt Posselt. “Het zorgt voor aandacht voor onze zaak.”

Voor hem mag de onrust de stemming niet drukken. Gisteravond was er een Holocaustherdenking, vanaf vandaag staat het weekend in het teken van muziek en dans, lezingen en toespraken. “Verzoening is niet alleen feest, maar ook noeste arbeid.”