NOS Nieuws•
Een overweldigende meerderheid van de landen onderschrijft dat ze verplicht zijn om klimaatverandering tegen te gaan. Dat is de uitkomst van een stemming door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Met 141 stemmen voor, 8 stemmen tegen en 28 onthoudingen verklaren de meeste landen dat zij ook vinden dat landen hun klimaatverplichtingen moeten nakomen. Doen zij dat niet, kunnen ze bij de rechter ter verantwoording worden geroepen.
Ook Nederland steunde de resolutie, net als alle andere EU-landen, het Verenigd Koninkrijk en China. Onder de tegenstemmers waren de Verenigde Staten, Iran, Rusland, Saudi-Arabië en Israël. India, dat ook een van de grote uitstoters is van broeikasgassen, onthield zich.
“Dit is een belangrijke bevestiging van het internationaal recht, klimaatrechtvaardigheid, wetenschap en de verantwoordelijkheid van landen om mensen te beschermen tegen de escalerende klimaatcrisis”, reageert VN-secretaris-generaal Guterres.
Belangrijke rechtszaak
De stemming in New York ging over het advies dat het Internationaal Gerechtshof (ICJ) vorig jaar gaf over klimaatverandering. Daarin stelde het hof dat landen de verplichting hebben om een schone, gezonde en duurzame leefomgeving te garanderen. Als ze dat niet doen, bijvoorbeeld door gebrekkig op te treden tegen de uitstoot van broeikasgassen, begaan ze mogelijk een onrechtmatige daad.
Het advies sloeg in als een bom. Dat zo’n belangrijk internationaal hof in zo’n grote zaak bepaalt dat landen juridisch gebonden zijn aan klimaatverplichtingen, zet de deur op een kier voor nieuwe klimaatzaken en mogelijk hoge claims, te betalen door landen die in gebreke blijven. Landen kunnen deze conclusies van het hof moeilijk volledig naast zich neerleggen, stelden voor- en tegenstanders vast.
Maar alleen een zwaarwegend advies van het ICJ verandert de wereld nog niet, vonden onder andere de kleine eilandstaten in de Stille Oceaan, die een belangrijke motor vormen voor de juridische strijd voor klimaatrechtvaardigheid. Onder leiding van eilandstaat Vanuatu werd daarom geprobeerd om bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een resolutie aan te nemen die het klimaatadvies van het ICJ onderschrijft.
Weerstand
In aanloop naar de stemming is er achter de schermen hard gelobbyd om steun te vergaren bij op zijn minst de 132 landen die het ICJ om dit advies hadden gevraagd. Bakzeil halen bij de Algemene Vergadering zou voor de voorstanders van het klimaatadvies een flinke tegenvaller zijn na de overwinning van vorig jaar. Het zou ze de wind behoorlijk uit de zeilen nemen.
Met name fossiele brandstoffen producerende landen zoals Saudi-Arabië voerden de druk op de resolutie de afgelopen maanden hoog op, vertelden betrokkenen en volgers van de gesprekken eerder al tegen de NOS. Ook de Verenigde Staten werden door hen gezien als belangrijke sta-in-de-weg. Hoewel landen zich officieel niet hebben uitgesproken over het optreden van de VS, waarschuwde men achter de schermen dat de regering-Trump voorstanders wellicht opnieuw economisch zou straffen voor hun steun aan de klimaatresolutie.
Met de weerstand tegen de resolutie bevond de VS zich in een bont gezelschap van landen. Zo schreef Saudi-Arabië vorige week nog mede namens onder meer Iran, Venezuela en Rusland een brief waarin steun aan de resolutie werd ontraden. De waarschuwing daarbij was duidelijk: steun geven aan deze resolutie zou de integriteit van de jaarlijkse klimaattoppen en het Parijsakkoord ernstig ondermijnen. Kortom: wij zullen ons zeker niet welwillender opstellen in de klimaatonderhandelingen als deze resolutie wordt aangenomen.
Nederland
Ondanks alle weerstand van machtige landen als de VS is de resolutie nu dus aangenomen. Vanuit de klimaatbeweging wordt enthousiast gereageerd. “Dit is een mijlpaal waarin de internationale politiek andermaal bevestigt dat landen een verantwoordelijkheid hebben om gevaarlijke klimaatverandering te stoppen”, reageert Milieudefensie. “Het net sluit zich daarmee ook om de tegenstribbelende grote vervuilende bedrijven, zoals Shell en ING, en het versterkt onze klimaatzaken.”
Ook hulporganisatie Care Nederland spreekt van een belangrijk signaal. “Maar steun in New York moet nu worden omgezet in beleid in Den Haag. Nederland doet nog te weinig om de eigen uitstoot snel genoeg terug te dringen”, aldus Care. “Nederland moet nu laten zien wat deze stem waard is, door de eigen klimaatplannen en internationale investeringen in lijn te brengen met de oproep van de VN.”
De VN-resolutie leidt niet tot nieuwe juridische verplichtingen voor landen. Het ICJ heeft al vastgesteld dat landen die wettelijke verplichtingen aangaande het klimaat hebben. De landen onderschrijven nu die conclusie, wat in de politiek, diplomatie en rechtszaken veel gewicht kan krijgen.
