NOS NieuwsAangepast
Hevige krampen, ondraaglijke pijn of een vervroegde menstruatie. Duizenden vrouwen in Frankrijk zeggen dat hun menstruatiecyclus ernstig is verstoord nadat ze bij recente protesten waren blootgesteld aan traangas. Een verband tussen ernstige menstruatieklachten en traangas is wetenschappelijk niet vastgesteld, maar de roep om het middel niet meer in te zetten zwelt aan.
De Franse politie heeft bij de grootschalige protesten tegen de staat van het onderwijs en stijgende levenskosten veelvuldig traangas ingezet. Op 17 oktober werden zelfs 22.000 traangasgranaten tegen demonstranten ingezet, zegt de minister van Binnenlandse Zaken Nunez. Ook afgelopen week zette de politie traangas in bij protesten.
Nadat Eva Luna Tholance verhalen hoorde van vrouwen die afwijkende menstruatieklachten ervoeren na blootstelling aan traangas, richtte ze op 8 oktober het collectief Lacrymos de sang (Bloedtraangas) op. Inmiddels hebben meer dan 10.000 vrouwen uit heel Frankrijk zich gemeld met hun ervaringen.
Tholance zegt dat ze geschokt is dat zoveel vrouwen dezelfde klachten zeggen te hebben. “Vrouwen ervaren lichte pijn tot de ergste krampen van hun leven. Maar ook ernstig bloedverlies, waardoor sommigen naar het ziekenhuis moeten.” Soms treden de klachten binnen 48 uur op, zegt Tholance. “We weten niet wat de gevolgen op de lange termijn zijn. Dat is niet onderzocht.”
Lacrymo de sang zegt ook veel berichten te hebben ontvangen van vrouwen met klachten die niet meededen aan een protest. Zij lieten bijvoorbeeld hun hond uit of hadden een raam opengezet. “Traangas discrimineert niet, het treft iedereen”, aldus Tholance.
Ook op sociale media doen Franse vrouwen hun verhaal. “Op 17 oktober was ik bij een demonstratie waar traangas werd ingezet”, zegt een jonge vrouw in een video op TikTok. Ze vertelt dat ze kort in aanraking kwam met traangas, en dat het genoeg was om last te krijgen van tranende ogen en een brandende keel.
“Ik ging daarna naar huis en de volgende avond, zo’n 28 uur na de blootstelling, kreeg ik last van heel hevige krampen. Ik heb nog nooit in mijn leven zo’n pijn gehad.”
Een andere vrouw zegt op Instagram dat ze deze maand een dag na een protest onverwacht ongesteld werd. Ondanks medicatie tegen de pijn, die ze “ondraaglijk” noemt, lukte het haar niet om uit bed te komen. Ze meldde zich met haar klachten bij platform Lacrymos de sang.
Bijzonder hoogleraar klinische en forensische toxicologie Eric Franssen kijkt op van de berichten en noemt ze ernstig. Toch is hij voorzichtig met het leggen van een direct verband tussen traangas en de menstruatieklachten, omdat er nog te weinig onderzoek naar is gedaan.
“Traangas is eigenlijk een poeder dat verneveld wordt in kleine deeltjes die irritatie geven aan zenuwen en slijmvliezen. Daardoor krijg je tranen in je ogen en jeuk. In sommige gevallen vindt er ook blaarvorming op de huid plaats en kan het middel een allergische reactie veroorzaken.”
Er zijn verschillende types traangas. In Nederland wordt vooral CS-gas gebruikt, zegt Franssen, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ook in Frankrijk wordt dit type traangas ingezet.
In 2020 deed een Schotse universiteit onderzoek naar de effecten van traangas op vrouwen die meededen aan demonstraties van de gele hesjes in Frankrijk. Het onderzoek suggereerde dat er een verband is tussen blootstelling aan traangas en menstruatieklachten.
In de Verenigde Staten besloot een arts een jaar later onderzoek te doen, nadat meerdere Amerikaanse vrouwen veranderingen in hun menstruatiecyclus hadden gemeld. Ze kwamen in aanraking met traangas bij Black Lives Matter-protesten in Portland in de staat Oregon in 2020.
Traangas discrimineert niet, het treft iedereen.
Ruim 54 procent van de 1650 respondenten gaf aan problemen te ondervinden met de menstruatie. De meeste klachten gingen over toegenomen menstruatiekrampen en hevig bloedverlies. De symptomen kwamen volgens de studie vooral voor bij vrouwen die meerdere dagen waren blootgesteld aan traangas.
In een andere Amerikaanse studie, uit 2023, zegt 83 procent van de 1276 respondenten klachten zoals kramp, gevoelige borsten en een te vroege menstruatie te hebben nadat de politie traangas inzette bij protesten.
De deelnemers aan de onderzoeken hebben zich echter vrijwillig aangemeld en zelf vragenlijsten ingevuld. De vrouwen hebben dus geen medisch onderzoek ondergaan om menstruatieklachten of een mogelijk verband met traangas vast te stellen.
Hoewel alle drie de studies een verband suggereren, wijzen ze ook naar andere factoren die een grote rol kunnen spelen bij de verstoringen, zegt Franssen, zoals stress.
“Je wordt in een demonstratie opgejaagd door de politie. Die adrenalinestoot en stress kunnen ook leiden tot een verstoorde menstruatiecyclus”, zegt de hoogleraar. “Het is een samenspel in het lichaam waarbij al die dingen effect kunnen hebben. Dat maakt het wel lastig om er harde conclusies aan te verbinden.”
Volgens Franssen is er sprake van een kennisgat. Hij pleit dan ook voor meer onderzoek. “Het zegt wel iets dat er weinig kennis is over deze kwestie.”
Het is al langer bekend dat de zorg voor vrouwen achterloopt op die voor mannen. De laatste jaren komt er steeds meer aandacht voor vrouwspecifieke gezondheidsproblemen in onderzoek en behandeling.
Ook Tholance van Lacrymos de sang roept op tot meer onderzoek. Maar ze gelooft niet dat stress de belangrijkste oorzaak is. Haar collectief wil dat de Franse regering stopt met het gebruik van traangas tot er meer bekend is over de effecten ervan. Maar die eis is voorlopig aan dovemansoren gericht.
Minister Nunez van Binnenlandse Zaken verdedigde afgelopen week de inzet van traangas na vragen in het parlement over de gevolgen van traangas voor vrouwen. Volgens hem moeten agenten “zich kunnen verdedigen wanneer ze bij demonstraties worden aangevallen”.
Ook zei Nunez dat hij “niet op de hoogte was van de schadelijke aard van traangas”. De effecten van traangas zijn volgens hem kortstondig. “Daarom zal ik het gebruik van traangas niet opschorten.”
