Primeur voor Ierland: een basisinkomen voor kunstenaars

• 

  Arjen van der Horst

  correspondent Verenigd Koninkrijk

• Sarah Noyon

  redacteur Buitenland

Hoe overleef je als jonge artiest? Afgaand op het relaas van de Ierse muzikant John Blek is dat niet eenvoudig. Hij stortte zich op 16-jarige leeftijd op een muziekcarrière. In het begin hield hij dat alleen vol door ‘real jobs’ erbij te doen, zoals hij gekscherend zegt. Een tijd werkte hij in medicijnenfabriek, later ging hij aan de slag in een schoenenwinkel.

Tegenwoordig kan hij behoorlijk leven van zijn artiestenbestaan. John Blek was een van de Ierse kunstenaars die drie jaar lang deelnamen aan een proefproject voor een basisinkomen voor artiesten. Het maakte voor hem een wereld van verschil. “Ik dacht dat ik de loterij had gewonnen.”

Blek investeerde een deel van zijn basisinkomen in de bouw van een nieuwe opnamestudio in zijn achtertuin. Hij is niet meer afhankelijk van dure commerciële studio’s. “De meeste muzikanten kunnen hier alleen maar van dromen”, vertelt hij. “Het heeft me creatieve vrijheid gegeven. Ik hoef me niet langer te haasten, omdat ik maar een beperkte studiotijd heb en een snel slinkende bankrekening.”

Na het succes van het proefproject besloot de Ierse regering dit jaar het basisinkomen voor artiesten permanent te maken. “In Ierland hechten we enorme waarde aan kunstenaars”, zegt minister van Cultuur Patrick O’Donovan tegen de NOS.

“We willen met het basisinkomen erkennen dat er mensen zijn die met hun artistieke talent veel aan ons land geven, maar er geen goede financiële beloning voor krijgen. We willen hun bestaan minder onzeker maken.”

Het zijn niet alleen kunstenaars die ervan profiteren. De regering deed grondig onderzoek naar de impact van het basisinkomen. Voor iedere euro die de overheid uitgaf aan het basisinkomen, kreeg de Ierse economie 1,39 euro terug. “Het is een win-win voor Ierland”, aldus de minister.

Het is geen enorm bedrag wat de kunstenaars krijgen (zie kader). In een stad als Dublin, waar je al snel 2500 euro per maand aan huur betaalt voor een eenvoudig appartement, dekt het niet eens de woonlasten. Maar voor artiesten als Aisling O’Mara maakte het een enorm verschil.

Haar carrière als actrice begon met vallen en opstaan. Ze werkte tot 25 uur per week in een kledingwinkel en in haar vrije uren werkte ze aan het schrijven van toneelscripts en acteerde ze in toneelstukken. “Ik kreeg betaald voor 25 uur per week, terwijl mijn werkweek in werkelijkheid 60 uur was. Het was echt jongleren.”

Ze was een van de 2000 gelukkigen die in 2022 werd uitgekozen voor het proefproject. Voor haar was het meer dan financiële ondersteuning, het maakte ook haar kunst beter. “Ik kreeg de kans om ‘nee’ te zeggen tegen bepaalde projecten die ik anders wel had aangenomen voor het geld. Als acteur is het heel belangrijk voor je creativiteit dat je de ruimte en tijd krijgt om na te denken over je werk.”

O’Mara’s carrière begint de laatste jaren een steeds hogere vlucht te nemen. Vorig jaar speelde ze in de Hollywood-film Blue Moon met Ethan Hawke. De laatste maanden speelt ze de hoofdrol in het toneelstuk Poor, een vertolking van de bestseller van het gelijknamige boek van Katriona O’Sullivan. Ook het toneelstuk is een succes: de voorstelling werd begin dit jaar met zes weken verlengd.

Was ze zover gekomen zonder het basisinkomen? O’Mara is stellig: “Ik zou anders nooit deze fase van mijn carrière hebben bereikt.” Hetzelfde verhaal geldt voor muzikant John Blek. In januari kwam zijn album The Midnight Ache uit, dat was geproduceerd in zijn eigen studio en uitgebracht onder zijn eigen label. Maakte het basisinkomen het verschil? “Absoluut.”

Toch kun je je afvragen of het culturele powerhouse Ierland een basisinkomen voor artiesten nodig heeft. Het land heeft artiesten als U2 en The Cranberries en schrijvers als Sally Rooney en Paul Lynch voortgebracht. Ook op filmgebied slepen Ierse acteurs en filmregisseurs de laatste jaren de ene na de andere prijs binnen, van Cillian Murphy tot recent nog Jessie Buckley, die een Oscar won voor beste actrice met de film Hamnet.

“Jazeker, onze cultuur bloeit”, erkent muzikant John Blek. “Maar dat komt niet uit de lucht vallen. Er moet een plek zijn waar je een concert kan doen voor vijftig mensen. Er moeten theaters zijn waar je voor het eerst een comedyshow kan ontwikkelen. Anders krijg je nooit een Oscar, een Grammy of een wereldwijde sensatie.”

Blek omschrijft het basisinkomen dan ook als bemesting voor het prille zaad van de kunst. “Het creëert een voedingsbodem voor kunst in Ierland. We hebben geen olie of gas. Maar we hebben wel onze kunst!”