Mexico met rug tegen de muur door Amerikaanse geheime operaties tegen drugskartels

• Boris van der Spek

  correspondent Mexico en Midden-Amerika

Het was een nieuwe klap voor de broze relatie tussen de Mexicaanse en Amerikaanse regering. Dinsdag publiceerde CNN(opent in nieuw venster) een exclusief onderzoek, waarin stond dat de CIA sinds vorig jaar bezig is met een “uitgebreide campagne” in Mexico, waarbij moordaanslagen op hooggeplaatste kartelleden worden voorbereid, gefaciliteerd of direct gepleegd.

Als voorbeeld werd een bomaanslag op een kartelbaas genoemd, gepleegd in maart op een snelweg vlak buiten Mexico-Stad. Volgens het Amerikaanse medium “een gerichte moord, gefaciliteerd door CIA-agenten”.

De focus van de operatie van inlichtingendienst CIA zou liggen op minder bekende doelwitten, die binnen de structuur van Mexicaanse criminele organisaties leidinggevende rollen hebben. “De werkwijze verschilt niet veel van antiterrorismemissies die gericht zijn op het uitschakelen van groeperingen in het Midden-Oosten en elders in de wereld”, meldden betrokkenen aan CNN. Mexicaanse autoriteiten zouden niet altijd op de hoogte zijn van deze operaties op hun grondgebied.

Zowel de CIA als de Mexicaanse regering was er snel bij om de berichten tegen te spreken. “De Mexicaanse regering verwerpt categorisch elke versie die het bestaan van dodelijke, geheime of unilaterale operaties door buitenlandse instanties op nationaal grondgebied normaliseert, rechtvaardigt of suggereert”, schreef de Mexicaanse minister van Veiligheid Harfuch. Een woordvoerder van de CIA noemde het onderzoek “onjuist en sensationeel”.

De afgelopen weken duiken steeds meer berichten op over de niet-geautoriseerde aanwezigheid van CIA-agenten in Mexico. In april kwam het publiek daar bij toeval achter, toen twee CIA-agenten omkwamen bij een auto-ongeluk nadat zij hadden deelgenomen aan een inval van een drugslaboratorium in de noordelijke deelstaat Chihuahua, met nog twee andere CIA-agenten en de plaatselijke politie.

Activiteiten van buitenlandse agenten op Mexicaans grondgebied zonder federale toestemming is een overtreding van de Mexicaanse grondwet, benadrukte president Claudia Sheinbaum. Daarnaast zei ze te hopen dat dit een incident was.

Maar volgens het eerdergenoemde onderzoek van CNN is dat allerminst het geval. Met het label van “buitenlandse terroristische organisatie” dat meerdere Mexicaanse kartels van de VS hebben gekregen en de aanstelling van Ron Johnson, een voormalig paramilitair officier van de CIA, als nieuwe Amerikaanse ambassadeur in Mexico, zijn de operaties van het Amerikaans agentschap in Mexico in een stroomversnelling gekomen.

Iets wat John Ratcliffe, de directeur van de CIA, al had aangekondigd toen hij onder Trump werd aangesteld: er zouden meer geheime operaties en anti-kartelmissies komen.

Mexico probeert sinds de terugkeer van Trump het Witte Huis tevreden te houden op veiligheidsgebied. President Sheinbaum heeft sindsdien tientallen hooggeplaatste kartelleden laten uitleveren, duizenden militairen ingezet in de strijd tegen kartels en als kers op de taart dit jaar ‘El Mencho’, leider van het Jaliscokartel, laten uitschakelen. Die laatste operatie werd overigens uitgevoerd met inlichtingen van de CIA, een samenwerking die Sheinbaum met klem benadrukte.

Maar die samenwerking lijkt meer op eenrichtingsverkeer. Begin mei werd dat eens te meer duidelijk, toen de Amerikaanse regering zonder Mexico vooraf in te lichten enkele prominente Mexicaanse politici, allen uit de partij van Sheinbaum, in staat van beschuldiging stelde vanwege samenwerking met het Sinaloakartel.

De VS eist de uitlevering van deze narcopolitici. Sheinbaum wees erop dat Washington eerst bewijs moet leveren, en is in Mexico een onderzoek gestart naar deze politici.

Politici uitleveren aan de VS zou Sheinbaum in eigen land op grote kritiek komen te staan, hen niet vervolgen zou de relatie met Trump op het spel zetten. Het brengt haar in een steeds lastiger parket, zeker nu de Amerikanen nadrukkelijker achter corrupte Mexicaanse politici aangaan. Volgens The New York Times(opent in nieuw venster) heeft de Amerikaanse regering deze week federale aanklagers opdracht gegeven om terrorismewetten te gebruiken tegen Mexicaanse functionarissen die betrokken zijn bij de drugshandel.

Terry Cole, directeur van de Drug Enforcement Agency (DEA), zinspeelde daar ook op tijdens een getuigenis afgelopen dinsdag in de Amerikaanse Senaat. “Het lijdt geen twijfel dat de drugshandelaren en hooggeplaatste politici in Mexico al jarenlang onder één hoedje spelen”, zei hij. Die politici moeten even hard aangepakt worden, vond hij.

Claudia Sheinbaum wil er publiekelijk weinig woorden over kwijt. “Wij willen een goede relatie met de Amerikaanse regering”, zei ze deze week. “Waar liggen onze grenzen? Bij de verdediging van de soevereiniteit en bij respect voor het Mexicaanse volk.” Nu die soevereiniteit steeds meer in het geding is, is de vraag hoeveel klappen de afbrokkelende relatie tussen Mexico en de VS nog aankan.