Aanslag op tempel brengt Mexico opnieuw in lastig parket in aanloop naar WK

• Boris van der Spek

  correspondent Mexico en Midden-Amerika

Het zijn videobeelden die Mexicaanse nieuwskanalen op dinsdag beheersen: tientallen veelal buitenlandse toeristen die op de grond liggen bij het beroemde tempelcomplex Teotihuacán, terwijl een man met een vuurwapen in salvo’s kogels afvuurt. Beelden die dankzij sociale media ook de rest van de wereld over gaan. En die in de aanloop naar het WK voetbal de vraag doet rijzen: hoe veilig is Mexico eigenlijk?

Bij de schietpartij op maandag kwam een Canadese vrouw om het leven. Dertien mensen raakten gewond, onder wie twee kinderen. Onder de gewonden is ook een Nederlandse vrouw. De schutter, een man van 27 uit de staat Guerrero, beroofde zichzelf van het leven na een schotenwisseling met de politie.

Beelden van de schietpartij:

Op haar dagelijkse persconferentie sprak de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum van een man met “psychische problemen”. Op achtergelaten stukjes papier liet de dader weten “inspiratie van buitenaf” te hebben gehad, in zijn rugtas werden boeken over de schietpartij op de Amerikaanse Columbine-school in 1999 gevonden en Mexicaanse media ontdekten dat hij op sociale media extreemrechtse uitingen deed. Maar wat Mexicaanse autoriteiten vooral benadrukken: hij was een lone wolf, iemand die alleen handelde. Hoe gruwelijk ook, de schietpartij staat op zichzelf, zeggen zij.

Maar het zijn de beelden die beklijven. Teotihuacán is een van de meest iconische archeologische vindplaatsen van Mexico, die jaarlijks door zo’n 1,6 miljoen mensen wordt bezocht. Toeristen kunnen op zo’n 40 kilometer van hoofdstad Mexico-Stad tempels beklimmen en een adembenemend uitzicht krijgen over het eeuwenoude complex. De schutter deed dit maandag ook, toen hij met zijn wapen de 45 meter hoge Piramide van de Maan beklom en daar uiteindelijk ook zichzelf doodde.

Sheinbaum kondigde direct na de schietpartij aan dat de beveiliging bij archeologische vindplaatsen en toeristische gebieden in Mexico opgeschroefd zou worden, en dat tassen van bezoekers strenger gecontroleerd gaan worden. Want nu de beelden van toeristen, die rennen voor hun leven tussen eeuwenoude Mexicaanse ruïnes, rondgaan, wordt ook die door de regering zo verafschuwde veiligheidsvraag weer gesteld.

Het is bijna twee maanden geleden dat de gevreesde drugsbaas El Mencho, oprichter van het Jaliscokartel, werd gedood bij een militaire operatie. Na zijn dood gingen in twintig Mexicaanse staten leden van kartels de straat op. Auto’s en winkels werden in brand gestoken, in verschillende steden werd openbaar vervoer stilgelegd, werden scholen gesloten en werd de plaatselijke bevolking opgeroepen binnen te blijven. Onder meer in Guadalajara, speelstad op het WK, en de populaire toeristische bestemming Puerto Vallarta stegen rookpluimen op.

Twee maanden later is er nog veel onduidelijk over de nasleep. De Mexicaanse regering heeft nooit informatie gegeven over de omvang van deze “narcoblokkades” of hoe groot de schade was aan infrastructuur. Waar de dood van El Mencho gevierd werd als triomf van de Mexicaanse regering tegen de georganiseerde misdaad, werd de uitbarsting van geweld na afloop doodgezwegen.

Buitenlandse journalisten ontvingen wel een kort persbericht van Mexicaanse ambassades waarin stond dat de orde in Mexico, met name in staat Jalisco, weer hersteld was. In Jalisco gold op dat moment nog code rood, wat betekende dat alle scholen en publieke instellingen gesloten waren.

Dagen later presenteerde de regering haar veiligheidsplannen voor het aanstaande WK voetbal, waarin stond dat 100.000 agenten en militairen, geholpen door onder meer drones en robothonden, de veiligheid rond stadions zullen bewaken.

De Mexicaanse regering blijft benadrukken dat het land zowel tijdens het WK als ervoor en erna een veilige bestemming voor toeristen is. Er wordt gewezen op de scherpe daling van het aantal moorden: gemiddeld vijftig per dag, het laagste in tien jaar tijd. Al zijn er twijfels over de manier waarop de regering cijfers over moorden bijhoudt. Tegelijkertijd voelt ruim 60 procent van de Mexicanen zich niet veilig in hun stad.

Er is de regering veel aan gelegen om ervoor te zorgen dat de problemen van Mexico binnenskamers blijven, zeker rond het WK voetbal. Ook inwoners van speelsteden merken dat: in Mexico-Stad, Monterrey en Guadalajara worden posters met gezichten en namen van vermiste mensen uit het straatbeeld verwijderd, tot woede van zoekende nabestaanden.

Teotihuacán, het beroemde toeristencomplex, zal spoedig weer opengaan. En op de dagelijkse persconferentie van Sheinbaum zal het de komende tijd vooral gaan over het pittoreske, kleurrijke Mexico. Want met de écht grote problemen van het land, hoeft de buitenwereld niet lastiggevallen te worden.