EU-regeringsleiders bij elkaar in Cyprus, top in teken oorlog Midden-Oosten

• 

  Ardy Stemerding

  correspondent Europese Unie

De oorlog in het Midden-Oosten drukt een grote stempel op de top van EU-regeringsleiders in Cyprus. Dat land organiseert als roulerend voorzitter van de Raad van de Europese Unie de bijeenkomsten van Europese ministers, en vandaag en morgen ook deze EU-top. Dat uitgerekend het land dat het dichtst bij het conflictgebied ligt het decor is voor deze bijeenkomst, is veelzeggend.

Een Britse militaire basis op het eiland werd begin vorige maand getroffen door een drone, waarschijnlijk vanuit Libanon afgeschoten door Hezbollah, een bondgenoot van Iran. Meerdere EU-bijeenkomsten in Cyprus gingen de afgelopen tijd vanwege veiligheidsrisico’s niet door.

Explosies zijn de andere EU-landen tot nu toe bespaard gebleven, maar de gevolgen van de oorlog ondervindt inmiddels de hele EU. Over die gevolgen zullen de regeringsleiders het uitgebreid hebben. Want ook al spelen de EU-landen in het conflict zelf geen rol van betekenis, ze zullen zich toch moeten aanpassen en voorbereiden op wat komen gaat. De onzekerheid maakt het er niet makkelijker op.

Wat betreft de energiecrisis lijkt het devies nu om niet te veel paniek te zaaien. Om de pijn van de hoge energieprijzen voor consumenten te verzachten, kwam de Europese Commissie gisteren met een lijst van mogelijke maatregelen die EU-landen zelf kunnen nemen.

Dan gaat het om soepelere regels voor staatssteun voor bedrijven, energievouchers en goedkoper elektrisch leasen. Ook wordt erop gehamerd hoe belangrijk vergroenen blijft: hoe minder fossiele brandstoffen we nodig hebben, hoe beter.

Maar verder wordt vooral benadrukt dat van daadwerkelijke brandstoftekorten nu nog geen sprake is. Gedwongen thuiswerken om zo energie te besparen is dus nog niet aan de orde. Politiek liggen dit soort ingrijpende maatregelen nog veel te gevoelig. Ook de vliegreiziger wordt vooralsnog gerustgesteld: de zomervakantie moet gewoon kunnen doorgaan.

Toch weten alle regeringsleiders dat die situatie snel kan veranderen. Als de blokkade van Straat van Hormuz blijft bestaan, dan kunnen al op zeer korte termijn tekorten ontstaan, zeker in de luchtvaartsector.

De politieke leiders bespreken daarom een pakket voorstellen van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU. Het is de bedoeling dat ze plannen maken om samen op te trekken in geval van nood. Het onderling verdelen van kerosine is een van de onderwerpen waar de komende tijd afspraken over moeten komen. Dat geldt ook voor het vullen van de noodvoorraden gas.

Dit alles moet voorkomen dat er een herhaling komt van wat we zagen bij de vorige energiecrisis in 2022. De ieder-voor-zich-mentaliteit van toen dreef energieprijzen op tot recordhoogten.

Een ander heikel punt is een eventuele militaire bijdrage van EU-landen aan het openhouden van de Straat van Hormuz. Het is duidelijk dat geen enkel EU-land daar nu al toe bereid is, gezien grote veiligheidsrisico’s. Wel denkt een grote groep landen, waaronder Nederland, na over een mogelijke missie voor als de situatie stabiliseert. Tijdens het diner van vanavond in de haven van Agia Napa komt het onderwerp uitgebreid aan bod.

Dat militaire steun van Europese NAVO-landen tot nu toe uitblijft, leidt bij de Amerikaanse president Trump tot grote irritatie. Hij dreigde zelfs om uit de NAVO te stappen. Dat maakt het extra urgent om ook stil te staan bij ‘Artikel 42.7.’ Die afspraak uit het EU-verdrag lijkt op artikel 5 van de NAVO en bepaalt dat lidstaten elkaar helpen als een van hen wordt aangevallen.

Maar over de werking van deze afspraak is nog heel veel onduidelijkheid. Want wie belt wie in geval van nood? Hoe moet steun eruitzien? En moeten alle landen helpen? Ook hier zullen de regeringsleiders zich over moeten buigen.

Van alle kanten wordt benadrukt dat het gesprek hierover vooral niet opgevat moet worden als ondermijning van de NAVO: voor de collectieve verdediging willen Europese landen blijven bouwen op het Noord-Atlantische bondgenootschap. Niemand wil Trump nog bozer maken dan hij toch al is. Maar nu het uiteenvallen van de NAVO keer op keer een reële mogelijkheid blijkt, is de discussie over 42.7 wel degelijk heel serieus.

Dat geldt zeker voor het gastland van de top. Cyprus is namelijk zelf geen lid van de NAVO. Bij de aanvallen op de militaire basis van vorige maand deed het land uiteindelijk geen beroep op artikel 42.7, maar het land weet als geen ander dat het moment dat je elkaar nodig hebt, zomaar daar kan zijn.