Gemeenten kampen met personeelstekort, verzuim en werkdruk nemen toe

• Daphne Stolwijk

  redacteur Bureau Regio

Bijna driekwart van de gemeenten kampt met te weinig personeel. Belangrijke taken van de gemeente lopen daardoor vertraging op. Denk aan woningbouw, energietransitie en handhaving. Dat staat in de Personeelsmonitor 2025 die het A&O Fonds Gemeenten vandaag publiceert.

Vorige maand schreef RTV Utrecht(opent in nieuw venster) dat veel gemeenten moeite hebben om voldoende boa’s op de been te krijgen. Ook kunnen gemeenten lang niet altijd tijdig hulp bieden aan huishoudens die in financiële problemen dreigen te komen. Ook is er niet genoeg personeel om mensen te bellen die kampen met betalingsachterstanden.

Ten opzichte van 2024 groeide het aantal gemeenteambtenaren met 3,6 procent naar 208.000 mensen, maar dit is niet genoeg om het tekort weg te werken. Bovendien zegt deze groei niet alles. Een steeds groter deel van de personeelsgroei komt doordat medewerkers die extern worden ingehuurd alsnog in dienst komen, vanwege de wet tegen schijnzelfstandigheid (de DBA).

Gemeenten blijven dan ook afhankelijk van externe inhuur, omdat het niet lukt om iemand vast aan te stellen, zegt Lars Tummers, hoogleraar bestuurs- en organisatiewetenschap aan de Universiteit Utrecht. “Er worden bijvoorbeeld veel consultancybedrijven ingehuurd.” Volgens hem is dat soms onvermijdelijk, maar niet ideaal. “De expertise blijft dan niet binnen een gemeente. Bovendien is het veel duurder.”

Daarbij komt dat het salaris en het carrièreperspectief bij consultancybedrijven vaak beter zijn, waardoor veel gemeentepersoneel naar dat soort adviesorganisaties overstapt. “Vooral voor kleine gemeenten is dat een gevaar, daar is het contrast nog groter.” Met name voor jongeren zijn dat redenen om voor een andere werkgever te kiezen.

Als er te weinig collega’s zijn, levert dat een hogere werkdruk op voor het overige personeel en dat leidt weer tot meer verzuim. Het verzuimpercentage bij gemeenten was vorig jaar 7,1 procent, het hoogste in 25 jaar. Dat kan door fysieke omstandigheden komen, of door werkdruk en stress.

Maar steeds vaker spelen ook privéomstandigheden een grotere rol bij langdurig verzuim. Volgens het A&O Fonds betekent dit dat meer gemeenten hun aandacht verschuiven van verzuimbegeleiding naar preventie, het persoonlijke welzijn en het beter organiseren van werk en ondersteuning.

En dan is er ook nog het probleem van vergrijzing: veel gemeenteambtenaren zijn 55 jaar of ouder. Als er niets verandert en de samenstelling van het personeelsbestand gelijk blijft, gaat naar verwachting een derde van de medewerkers de komende tien jaar met pensioen.

Om de personeelstekorten op te vangen zet volgens het A&O Fonds 95 procent van de gemeenten in op het aantrekken van nieuw talent. Toch is het moeilijk om een jongere generatie binnen te houden, zegt hoogleraar Tummers. “Ze komen wel, maar ze stoppen ook heel snel. Ruim een derde van de jonge werknemers vertrekt binnen drie jaar bij een gemeente.”

Een andere manier om personeelskrapte tegen te gaan is het anders organiseren van werk, bijvoorbeeld door meer naar vaardigheden te kijken in plaats van diploma’s. Toch is volgens het A&O Fonds een minderheid van de gemeenten actief bezig met dergelijke initiatieven om het werk aantrekkelijker te maken.