Onrust in Straat van Hormuz dwingt ondernemers tot alternatieven: ‘Overlevingsmodus’

• Charlotte Boström

  redacteur Economie

• Bente Jaeger

  redacteur Economie

Na een paar relatief kalme weken is het opnieuw onrustig in de Straat van Hormuz. Iran zei eind vorige week de zeestraat weer te sluiten, maar volgens de VS is de doorgang gewoon open voor de scheepsvaart.

De Amerikaanse president Trump kondigde aan tol te gaan heffen voor vrachtschepen die door de zeestraat gaan, maar even later trok hij dat plan weer in. Veel onzekerheden dus, ook voor ondernemers die afhankelijk zijn van de scheepvaart in dat deel van de wereld.

Drie ondernemers vertellen hoe ze hun plannen aanpasten en naar alternatieven zoeken.

De Duitse containerrederij Hapag-Lloyd had in april nog zes schepen in de Straat van Hormuz liggen die niet weg konden. Inmiddels zijn de schepen veilig teruggekeerd. “Om het zekere voor het onzekere te nemen, blijven de grote schepen voorlopig uit de Straat van Hormuz”, zegt woordvoerder Leon Schulz.

Dat betekent wel dat een van de vaarroutes voorlopig wegvalt. “De afsluiting van de zeestraat heeft een aanzienlijke impact gehad op de handel met de regio rond de Perzische Golf”, zegt Schulz. “De directe verbinding is opgeschort en de schepen die daar normaal varen worden nu ergens anders ingezet. We schatten dat daardoor zo’n zestig tot tachtig procent minder containers die kant op gaan dan normaal.”

Als alternatief zocht de rederij naar andere routes via de zee en over land. “Vracht kan bijvoorbeeld via de havens van Jeddah, Dammam of Khorfakkan verder worden geleid.” Op die manier blijft de verbinding met markten zoals de Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië, Koeweit, Qatar en Irak in stand.

De omwegen werken, maar vracht is langer onderweg en de beschikbare havens zijn snel vol. “De nieuwe routes kunnen de capaciteit en de efficiëntie van de reguliere zeeverbindingen niet evenaren.”

“Vorige week is de laatste container die voor de blokkade van de Straat van Hormuz was ingeladen, aangekomen. Die vracht heeft vijf maanden gedaan over een reis die normaal vier weken duurt”, zegt exporteur Robert Lesmeister. Zijn bedrijf Squiby Foods exporteert voedingsmiddelen, zoals kaas, vis en kruiden, naar het Midden-Oosten.

Aan het begin van de afsluiting verwachtte Lesmeister niet dat de situatie zo snel zou escaleren. “Er gebeurt elke keer weer iets nieuws, het einde lijkt nog lang niet in zicht.”

Ook hij zocht de afgelopen maanden naar alternatieve routes. “Die zijn langer en duurder, maar je past je erop aan. Je moet wel. We zijn allang blij dat de producten überhaupt aankomen. We overleggen veel met onze klanten, die tot nu toe best bereid zijn om wat meer te betalen.”

Een groot deel van de vracht wordt nu vervoerd via de lucht of via tussenhavens en met vrachtwagens. “Maar niet alleen de routes zijn anders, ook de vraag verandert. Er is bijvoorbeeld minder toerisme in het Midden-Oosten. Daardoor leveren we minder aan hotels. Tegelijkertijd neemt de vraag naar andere producten juist onverwachts toe. Soms word je negatief verrast, soms positief.”

De komende maanden blijven we in de “overlevingsmodus”, zegt Lesmeister. “Ondertussen doen we een poging onze afhankelijkheid van het Midden-Oosten steeds een beetje te verkleinen en proberen we onze producten ook in andere werelddelen te verkopen.”

“Een groot deel van onze brandstof kwam via de Straat van Hormuz”, zegt Stephan Mangnus van tankstationketen Sakko. “Dat is nu een stuk minder.”

Dat is niet meteen een probleem voor de vijftig tankstations van Mangnus. “We hebben vaste contracten met leveranciers die de brandstof nu uit andere landen en werelddelen halen, bijvoorbeeld uit Amerika, Saudi-Arabië of Venezuela. Die landen zijn meer gaan produceren en houden de markt in balans.”

Hoewel de prijzen aan de pomp hoger zijn dan eerst, komen mensen nog gewoon tanken. Alleen bij de tankstations aan de grens is het al weken rustig. “Het is nu eenmaal goedkoper bij de buren”, zegt Mangnus. “We hebben wel getwijfeld of we een pakketpunt of een aardbeienkraampje moesten openen ter compensatie, maar je moet heel wat aardbeien verkopen om de verloren tankomzet in te halen.”

Mangnus zoekt naar alternatieven voor de lange termijn. “Het klinkt misschien een beetje gek uit de mond van een tankstationbaas, maar we moeten eraan geloven dat we minder afhankelijk moeten worden van olie.”

Daarom begon het bedrijf van Mangnus jaren geleden al met de aanleg van duizenden elektrische laadpunten. “Dat blijkt nu een slimme zet te zijn geweest.”