Bonaire let op ieder woord van premier Jetten over klimaatverandering

Premier Jetten moet de komende dagen in het Caribisch deel van Nederland op eieren lopen. Toen hij in 2023 als klimaatminister de eilanden bezocht, erkende hij dat ze uitzonderlijk hard worden geraakt door klimaatverandering. Nu hij premier is, ligt elk woord van hem en de Nederlandse regering over klimaatverandering op Bonaire meer dan ooit onder een vergrootglas.

Niet alleen Jettens functie is veranderd, ook de discussie tussen de Nederlandse Staat en de eilanden over klimaatverandering is veranderd. De rechter in Den Haag oordeelde begin dit jaar dat Nederland meer moet doen om Bonaire te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Die zaak werd aangespannen door Greenpeace.

Nederland accepteert die uitspraak niet en gaat in hoger beroep. Op Bonaire werd de uitspraak van de Nederlandse rechter juist met gejuich onthaald, vooral door bestuurders en natuurbeschermers.

“Zie je dat dak daar, dat iets uitsteekt? Dat kan bij een storm zo wegwaaien”, zegt Nolly Oleana, lopend door een wijk in Kralendijk, de hoofdstad van Bonaire. De oud-gezaghebber van Bonaire schreef in een rapport(opent in nieuw venster) wat er nodig is om Bonaire klaar te maken voor een veranderend klimaat. De opdracht daarvoor kreeg hij van onder anderen toenmalig klimaatminister Jetten.

“Normaal gesproken trekken de zwaarste tropische stormen niet over Bonaire, maar doordat het klimaat verandert kan dat toch gebeuren”, zegt Oleana. “Die stormen trekken steeds verder naar het zuiden, naar Bonaire. De huizen hier zijn daar nooit op gebouwd en moeten eigenlijk worden verstevigd.”

Maar, zegt Oleana, de meeste Bonairianen hebben helemaal geen geld om hun huis te verstevigen. “Dat betekent dat je steun moet hebben van anderen. Daar vind ik dat de overheden een manier moeten zoeken. En dan heb ik het zowel over de lokale overheid als over de Nederlandse overheid.”

Die zorgen van bestuurders als Oleana lijken veel minder te leven bij Bonairianen die zich niet professioneel met klimaatproblemen bezighouden. Bij een supermarkt waar veel Bonairianen komen, worden vooral schouders opgehaald als het over klimaatverandering gaat.

De meeste mensen hebben nog nooit van de Greenpeace-zaak gehoord en klimaatproblemen op Bonaire relativeren ze. “Soms is het een beetje te warm, soms moet het meer regenen, maar ik heb niet echt het idee dat het anders is dan vroeger”, zegt een vrouw die met haar dochter de boodschappen komt doen voor het avondeten. “God zal niet toestaan dat de zee binnenkomt”, zegt een ander.

Maar de hoogste bestuurder van het eiland zegt dat de problemen wel degelijk spelen. “Ik was zeer verheugd met de Greenpeace-uitspraak”, zegt John Soliano, als gezaghebber de hoogste bestuurder op het eiland. In zijn contacten met Nederland voelt hij vaak dat voor politici hier de problemen op Bonaire niet het belangrijkst zijn in hun agenda. Dat geldt ook voor klimaatproblemen.

“Heel veel mensen denken: Bonaire, dat is Caribisch Nederland. Nee, Bonaire is Nederland. Als Breda onder water dreigt te lopen, dan stellen we ons niet de vraag waarom Nederland zou moeten helpen. Dan is het vanzelfsprekend dat er wordt opgetreden. Zo moet je ook naar Bonaire kijken.”

Wat er dan nodig is? Oleana laat dat op verschillende plekken op het eiland zien. Bijvoorbeeld bij de slavenhuisjes aan de zuidkant van het eiland, op slechts enkele meters van de kustlijn. “Dit zijn belangrijke monumenten voor ons. Hier woonden onze voorouders in de tijd van de slavernij.” Het zijn hutjes van nauwelijks 2 meter hoog, met een ingang waarvoor je ver moet bukken om naar binnen te kunnen.

“Deze hutjes dreigen te verdwijnen in de zee. Daar moet iets gebeuren, al weten we niet goed wat. Misschien dat ze kunnen worden verplaatst, zodat ze als monument op een andere plek blijven.”

Een paar kilometer verderop liggen villa’s direct aan de kust. “Deze hadden nooit gebouwd moeten worden”, zegt Oleana. “We moeten ervoor zorgen dat er nu gewoon geen vergunningen meer worden afgegeven om dit soort huizen te bouwen. Want als deze huizen overstromen, dan stappen de bewoners direct naar de overheid voor een schadevergoeding.”

Om dat bestuurlijk voor elkaar te krijgen heeft Bonaire ook hulp van Nederland nodig, denkt Oleana. Het liefst had hij de komende dagen met Jetten gesproken over deze kwesties, maar hij heeft geen afspraak met hem.