De dodelijkste ebola-uitbraak ooit in Congo: hoe komt dat?

• Eva de Vries

  redacteur Buitenland

Contactonderzoek, veilige begrafenissen en isolatieplekken. Geen land heeft zoveel ervaring met ebola als de Democratische Republiek Congo, dat nu met de zeventiende uitbraak worstelt sinds 1976. Honderd dagen geleden werd de uitbraak officieel vastgesteld, maar onderzoekers zeggen dat het virus maanden eerder al rondging.

De meeste nieuwe besmettingen ontstaan in het oosten van Congo, met de noordoostelijke provincie Ituri als epicentrum. Daar zijn verschillende gewapende groepen actief, veel mensen zijn ontheemd en de gezondheidszorg staat onder druk. “Ebola komt daar nu bovenop, en dat maakt het een heel uitdagend gevecht”, vertelt Frank Ross Katambula, medisch coördinator van Artsen zonder Grenzen vanuit provinciehoofdstad Bunia.

Volgens Katambula wordt de strijd tegen het virus bemoeilijkt door een groot wantrouwen onder de bevolking. Zo gaan verhalen rond dat ebola helemaal niet bestaat en dat de aanpak overdreven is. “Veel mensen gaan met hun klachten naar traditionele dokters of melden zich veel te laat in een ziekenhuis”, zegt hij. “De kans op overlijden is dan groot, en in de tussentijd raken er meer mensen besmet.”

Lancelot Mermet, die voor hulporganisatie Mercy Corps in Congo werkt, herkent het probleem. Als voorbeeld noemt hij het gerucht dat hulpverleners het virus naar Ituri hebben meegenomen om zo meer financiering af te dwingen bij donoren.

“Het resultaat is dat inwoners achterdochtig zijn en zich minder strikt houden aan voorschriften rondom hygiëne en reizen”, legt hij uit. De strenge regels maken het dagelijks leven in een arm gebied met veel geweld bovendien nog moeilijker.

“Zo gaan mensen toch aan het werk in de overvolle mijnen, of groente en fruit verkopen op de markt”, zegt Katambula. “Hun families moeten eten, maar tegelijkertijd liggen besmettingen dus op de loer.”

Journalist Vérité Johnson wil tegenwicht bieden aan de misinformatie rondom ebola. Vanuit zijn studio in Bunia besloot hij een dagelijks radioprogramma te maken over de epidemie.

Johnson spreekt met deskundigen en luisteraars bellen in met vragen. Die gaan bijvoorbeeld over de organisatie van een veilige begrafenis, want een ebola-slachtoffer is na overlijden nog steeds besmettelijk: “Bepaalde religieuze rituelen of tradities zijn dan niet mogelijk, en mensen willen weten hoe ze alsnog waardig afscheid kunnen nemen”, vertelt hij.

Volgens Katambula is zo’n radioshow belangrijk, maar is bredere voorlichting nodig, bijvoorbeeld op scholen, in kerken en tijdens bijeenkomsten in dorpen. “Uiteindelijk zal dit ons helpen met het medische werk.”

Uiteindelijk denkt zowel Katambula als Mermet dat geld een van de grootste knelpunten is. “Bij eerdere uitbraken was er meer geld beschikbaar”, zegt Mermet. Volgens hem hebben hulporganisaties door andere crises wereldwijd minder te besteden.

“Het budget nu is niet toereikend voor de enorme schaal van deze ebolacrisis”, zegt hij. “En het wordt iedere dag ernstiger”. Daarbij is er ook nog een reële kans dat het virus zal opduiken in buurlanden als Zuid-Sudan en de Centraal Afrikaanse Republiek.

“We moeten meer ebolabehandelcentra opzetten, er zijn meer artsen en verpleegkundigen nodig en meer medische hulpmiddelen”, zegt Katambula. “Onze klinieken puilen uit, op een aantal plekken zijn er meer patiënten dan bedden.”

Volgens Mermet zijn er te weinig mensen voor het opsporen van besmettingen, het snel verwijzen van patiënten naar behandelcentra, isolatie en psychische hulp.

“De regering heeft gezorgd voor een nationaal actieplan, de humanitaire organisaties die kunnen helpen bij de uitvoering zijn er al én Congo heeft veel ervaring door eerdere uitbraken”, benadrukt hij. “We weten dus wat ons te doen staat.”

Zij maken bijvoorbeeld een nummer waarin een boodschap over ebola is verstopt, die Johnson vervolgens uitzendt. “Een win-winsituatie dus”, zegt hij. “Ik hoop dat we uiteindelijk samen, en natuurlijk met medisch personeel en anderen in de gemeenschap, dit virus kunnen verslaan.”