NOS Nieuws•
De broze wapenstilstand tussen Iran en de VS is vanmiddag onder hoogspanning komen te staan. De Amerikaanse legertop stelt dat sinds 16.00 uur alle schepen worden tegengehouden die van of naar Iraanse havens varen.
Er zijn nog maar een paar kleine schepen over van de Iraanse marine, schrijft de Amerikaanse president Trump op zijn Truth Social. “Als een van deze schepen ook maar in de buurt van onze blokkade komt, zullen ze onmiddellijk worden vernietigd”, dreigde Trump kort na het verstrijken van de deadline.
Of olietankers of vrachtschepen op weg naar Iran ook worden gestopt of zelfs aangevallen, heeft Trump niet gezegd. De aankondiging van de zeeblokkade had al geleid tot hogere olieprijzen en groeiende zorgen dat de oorlog weer oplaait.
Wat is de VS van plan?
Simpel gezegd draait president Trump de duimschroeven aan om Teheran te dwingen tot een deal. Afgelopen weekend is in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad ruim twintig uur vergeefs onderhandeld over een reeks afspraken om de oorlog permanent te stoppen. Een nieuwe bijeenkomst is nog niet aangekondigd.
De dag na de gesprekken kondigde Trump op sociale media een blokkade aan. Alle Iraanse havens in de Perzische Golf, de Straat van Hormuz en de Golf van Oman worden volgens Washington geblokkeerd.
In de Straat van Hormuz, die cruciaal is voor de wereldwijde oliehandel, is de Amerikaanse marine naar eigen zeggen zelfs al begonnen aan een missie om zeemijnen op te ruimen. Als dat klopt, begeven Amerikaanse oorlogsschepen zich binnen het bereik van Iraanse artillerie, raketten en drones.
Iran vraagt naar verluidt 2 miljoen dollar aan schepen die door de zeestraat willen varen. Trump wil medewerking daaraan straffen. “Niemand die illegale tol betaalt, zal veilig kunnen passeren”, zei Trump.
Volgens de Amerikaanse strijdkrachten wordt elk schip tegengehouden dat van of naar Iran gaat, ongeacht het land van herkomst. Schepen die geen haven in Iran aandoen mogen passeren, zo zegt de legerleiding.
Hoe de VS schepen controleert, is niet bekendgemaakt. Het is ook niet duidelijk of bijvoorbeeld olietankers op weg naar Iran worden weggestuurd dan wel in beslag worden genomen.
Hoe reageert Iran?
Het Amerikaanse dreigement komt neer op piraterij, zeggen het Iraanse leger en kopstukken van het regime. Er wordt gedreigd met nieuwe aanvallen op Amerikaanse bondgenoten in de Golfregio. “Geen enkele haven in de regio zal veilig zijn,” stelt het Iraanse leger op de staatstelevisie.
De afsluiting van Iraanse havens is voor het regime een existentiële dreiging. De inkomsten uit de olie- en gasindustrie zijn onmisbaar. Daarom ligt het voor de hand dat Iran vroeg of laat militair reageert.
Mohammad Bagher Ghalibaf, de Iraanse parlementsvoorzitter die de onderhandelingen in Pakistan leidde, bespotte het dreigement van de VS. “Geniet van de huidige benzineprijzen. Met de zogenaamde ‘blokkade’ zult u binnenkort heimwee hebben naar benzineprijzen van tussen de 4 en 5 dollar.”
Op sociale media plaatste Ghalibaf een afbeelding van Google Maps met tankstations en benzineprijzen in Washington D.C.:
Welke gevolgen heeft het dreigement al gehad?
Ghalibafs verwijzing komt niet uit de lucht vallen: de olieprijzen zijn opnieuw wereldwijd gestegen. In de aanloop naar de onderhandelingen in Pakistan was de prijs juist gedaald tot bijna 92 dollar per vat. Beleggers hadden toen nog hoop op een snelle oplossing. Maar vandaag is de prijs van een olievat weer boven de 100 dollar.
Als de VS de blokkade uitvoert en Iran terugslaat met raketten dan schieten de olieprijzen waarschijnlijk nog veel meer omhoog.
Al voor de Amerikaanse blokkade in is gegaan leek de scheepvaart in de Straat van Hormuz nagenoeg tot stilstand gekomen, schrijft persbureau AP. Rederijen lijken geen risico te willen nemen met de nadering van de Amerikaanse militaire blokkade.
Sinds het begin van de wapenstilstand, afgelopen woensdag, zijn overigens zeer weinig schepen door de Straat gevaren, in totaal zo’n veertig, een fractie van voor de oorlog. Sinds de Israëlisch-Amerikaanse aanval houdt het Iraanse regime de scheepvaart door de belangrijke zeeroute gegijzeld.
Hoe is er wereldwijd op gereageerd?
Diverse landen hebben zich kritisch uitgelaten over het Amerikaanse plan. Zo heeft de Britse premier Starmer gezegd dat hij niet achter het idee van een blokkade staat en dat het Verenigd Koninkrijk er niet aan zal meewerken.
Het Verenigd Koninkrijk is een van de landen die, samen met Nederland, een militaire missie overwegen om de veiligheid van de zeestraat te waarborgen zodra de oorlog voorbij is. “Het is in mijn optiek van vitaal belang dat we de Straat volledig open krijgen, en daar stoppen we al onze inzet in”, zei Starmer in een radio-interview.
Turkije en China vragen de VS om terughoudendheid. Ze roepen op tot een diplomatieke oplossing en dringen erop aan te voorkomen dat de oorlog opnieuw oplaait. Peking is een belangrijke bondgenoot van Teheran en Turkije is bemiddelaar tussen de VS en Iran.
