Ontboste regenwouden herstellen zich ‘snel’ op landbouwgrond in Ecuador

Ontboste regenwouden herstellen zich sneller dan gedacht, blijkt uit nieuw onderzoek van de Duitse universiteit TU Darmstadt in samenwerking met Ecuadoriaanse wetenschappers en tientallen universiteiten en onderzoeksinstituten. Wanneer de landbouw stopt, herstelt de vegetatie zich vanzelf en komen diersoorten terug.

In dertig jaar tijd keert zo’n 75 procent van de dier- en plantsoorten er terug en herstelt de biodiversiteit zich tot meer dan 90 procent van het oorspronkelijke niveau, zo berekenden de wetenschappers die meer dan 8500 soorten meenamen in het onderzoek naar het ontboste regenwoud in Ecuador.

Volgens hoofdauteur Timo Metz tonen regenwouden “een opmerkelijke veerkracht” en hebben ze “het vermogen om terug te keren naar hun oorspronkelijke staat”.

De wetenschappers richtten zich op voormalige landbouwgrond in het noordwesten van Ecuador. Daar, in de regio Chocó, is veel bos verdwenen ten gunste van plantages en weilanden.

Overgebleven gebieden zijn essentieel voor het herstel van natuur op verlaten landbouwgrond, want van daaruit keren dieren en planten terug, stelt Nico Blüthgen, hoogleraar ecologie aan de TU Darmstadt: “Vleermuizen, apen en andere zoogdieren, maar ook vogels brengen boomzaden terug naar de gekapte gebieden. Mestkevers begraven de zaden in de grond en honderden andere diersoorten zorgen voor de bestuiving.”

De Nederlandse hoogleraar tropische bosecologie aan de universiteit van Wageningen, Lourens Poorter, deed eerder al onderzoek naar het herstel van vegetatie na landbouw in de tropen. Hij is in een reactie enthousiast over het “unieke” onderzoek, omdat voor het eerst zoveel soortgroepen zijn meegenomen. “Er is niet alleen gekeken naar aaibare soorten, zoals apen, maar ook naar bijvoorbeeld schimmels, bacteriën, bijen en bomen.”

“Het laat zien dat je voor herstel alles nodig hebt: bestuivers, zaadverspreiders en schimmels. Veel soorten hebben elkaar nodig en elke soort heeft een unieke bijdrage aan het ecosysteem.”

Uit het onderzoek blijkt verder dat het uitmaakt wat de agrarische functie van de landbouwgrond was. Het regenwoud herstelt zich sneller op verlaten cacaoplantages dan op weilanden.

Door de achtergebleven cacaobomen is het microklimaat in de beginfase er beter dan in een open grasveld. De bomen zorgen voor schaduw, zodat planten en dieren bij hitte meer bescherming hebben en de grond in een droge periode langer vochtig blijft.

Grassen zijn een concurrent van jonge bomen, zegt Poorter: “Grassen kunnen tot wel twee meter hoog worden en dan is het voor jonge bomen moeilijk om op te groeien.”

Niet elke soort komt even snel terug. Zoogdieren, vogels en insecten die makkelijk afstanden afleggen, komen eerder terug dan bijvoorbeeld bomen. En voor ongewervelde insecten die leven tussen dode bladeren en bacteriën duurt het het langst voor de omstandigheden goed genoeg zijn.

Volgens Poorter scheelt het ook dat de voornamelijk kleinschalige landbouw in Ecuador minder intensief is dan bijvoorbeeld de landbouw in Nederland. Ook heeft landbouwgrond in de tropen vaak nog relatief kort, enkele decennia, een agrarische functie gehad. “In Nederland zou het minstens 200 jaar duren voor het oude bos weer terug is.”

Het scenario van herstel in dertig jaar gaat dan ook niet op voor gebieden waar tropisch regenwoud grootschalig is gekapt, zoals in Brazilië, China en Indonesië. Daar zijn enorme landbouwvelden van tientallen vierkante kilometers. In die gebieden zal het herstel van tropisch regenwoud veel langer duren en lukt dat niet zonder hulp van de mens, zegt Poorter, omdat de meeste dieren niet over grote afstanden het open veld intrekken.

Onderzoeker Blüthgen is enthousiast over de veerkracht, maar wijst erop dat de bestaande ecosystemen moeten worden beschermd: “De ontbossing gaat sneller dan de maatregelen om natuur in stand te houden. Jaarlijks gaat er wereldwijd vier tot zes miljoen hectare verloren.”