NOS Nieuws•
De toezichthouder op de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten maakt zich zorgen over het vergaren van bulkdata door de AIVD en de MIVD. De Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) noemt dat in haar jaarverslag een forse inbreuk op de grondrechten van burgers, terwijl het resultaat vaak beperkt is.
De diensten deden ook in 2025 weer meer verzoeken om gebruik te maken van bijzondere bevoegdheden, zoals het hacken van telefoons, het afluisteren van gesprekken, DNA-onderzoek of het doorzoeken van woningen. Omdat bij die acties een afweging moet worden gemaakt tussen de nationale veiligheid en rechten van Nederlanders, kijkt de TIB kritisch naar die verzoeken.
In 2025 kwamen er 4615 verzoeken binnen, 4 procent meer dan het jaar ervoor. 96 procent van de aanvragen werd goedgekeurd. De TIB verwacht vanwege de geopolitieke onrust dat het er volgend jaar opnieuw meer zullen zijn. Specifiek noemt de waakhond de oorlogen in Oekraïne en Gaza, moslimterroristen, rechtsextremisten en de verslechtering van de trans-Atlantische relatie.
Juridische slordigheden snel verholpen
Bij veel van de aanvragen die werden geweigerd, was sprake van vermijdbare juridische slordigheden, zoals onvoldoende onderbouwing of ontbrekende informatie. In 1,3 procent van de gevallen vond de TIB ook na aanvullingen de aanvraag niet gerechtvaardigd, gemiddeld ongeveer één keer per week.
In het jaarverslag hamert de TIB met name op surveillanceacties waarbij burgers in beeld komen die helemaal nergens van verdacht worden. Dan kan het bijvoorbeeld gaan om mensen uit de omgeving van een doelwit of om het binnenhalen van bulkdata, het massaal aftappen van internet.
‘Hoge verwachtingen niet waargemaakt’
De TIB schrijft dat die praktijk “zeker niet in de omvang die de diensten graag zouden zien” gerechtvaardigd is. Volgens de toezichthouder worden de hoge verwachtingen namelijk niet waargemaakt door de resultaten en weegt het daarom niet op tegen de inbreuk op grondrechten.
Er is “nog altijd weinig concrete relevante opbrengst” te zien, terwijl er inmiddels steeds meer data worden vergaard en geanalyseerd door steeds meer teams binnen de diensten.
De toezichthouder begrijpt dat er altijd een afweging moet worden gemaakt tussen privacy en het landsbelang, maar “juist het bewaken van de balans tussen de bescherming van grondrechten en de inbreuk daarop maakt ons een democratische rechtsstaat.”
