Finse geheime dienst zoekt gewone burgers: ‘Juist geen James Bond-types’

• Rolien Créton

  correspondent Scandinavië

De Finse geheime dienst wil doodgewone Finnen aantrekken die als geheim agent ingezet kunnen worden. Zelfs ouderen worden aangespoord om te solliciteren. “Ook als je op leeftijd bent, kun je een fantastische geheim agent zijn”, zegt Pekka Hiltunen, afdelingshoofd bij de Finse inlichtingendienst. “Het gaat erom dat je kunt opgaan in de menigte, sociaal vaardig bent en makkelijk contact kunt maken.”

Het lage huisje met witte bakstenen van de inlichtingendienst ligt in het centrum van Helsinki, in een doodlopend straatje. Er is geen naambordje en een vrouw in mantelpak loopt wat zoekend langs. Een mogelijke sollicitant die is uitgenodigd voor een gesprek.

Hiltunen is het gezicht van de nieuwe, transparante wervingscampagne. “We hebben de verantwoordelijkheid om mensen uit te leggen, zover dat mogelijk is, wie we zijn en wat we doen. In de hoop dat ze tegelijkertijd zullen overwegen of ze misschien voor ons willen werken.”

Bijna 3000 Finnen solliciteerden naar de baan als geheim agent. Dat moest per ouderwetse envelop om geen digitale sporen achter te laten. Behalve het invullen van een uitgebreide vragenlijst moesten de kandidaten een usb-stick met video toevoegen, waarin ze een sociale blunder beschrijven en analyseren. “Zelfreflectie is belangrijk voor een geheim agent”, aldus Hiltunen. “We willen weten wat je als sociale blunder beschouwt en hoe je daartegenaan kijkt. Dat is belangrijk om sociale blunders te kunnen voorkomen en makkelijk contact met vreemden te maken.”

De transparante strategie van de inlichtingendienst is een draai van 180 graden. Decennialang was de Finse SUPO aan handen en voeten gebonden. Het land was een bufferstaat tussen Oost en West en uiterst voorzichtig, om Rusland niet te provoceren.

Tegelijkertijd was de Finse hoofdstad Helsinki erg aantrekkelijk voor buitenlandse spionnen, vertelt Sikkukka Saari, Rusland-deskundige van de Finse denktank FIIA. De VS en Rusland hadden een enorme ambassade, op steenworp afstand van elkaar. Saari: “Maar de inlichtingendienst mocht geen contraspionnen dwarsbomen. Alleen observeren en rapporteren. En we mochten al helemaal geen eigen spionnen inzetten.”

Met de toenemende dreiging vanuit Rusland veranderde ook de Finse inlichtingendienst. Na de Russische inval in Georgië 2008 en de annexatie van de Krim in 2014 begonnen de Finnen zich steeds meer zorgen te maken.

De ruim 1300 kilometer lange grens met Rusland was een belangrijke drijfveer voor het Finse parlement om de inlichtingendienst in 2019 meer bevoegdheden te geven. Na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 en het Finse lidmaatschap van de NAVO, een jaar later, kregen die nieuwe bevoegdheden van de Finse inlichtingendienst steeds meer vorm.

De nationale campagne om gewone Finnen als geheim agent te werven, maakt daar deel van uit. De positieve respons is opvallend. “Het is belangrijk om iets voor je land te betekenen”, zegt ondernemer Pasi Keinännen. “Bovendien lijkt werken als geheim agent me hartstikke spannend.”

Ook Kristina Wikberg juicht de campagne toe, al heeft ze niet gesolliciteerd: “Als je het me twintig jaar geleden had gevraagd, had ik het serieus overwogen.” Hiltunen benadrukt dat er geen leeftijdslimiet geldt; zelfs 80-plussers zijn welkom: “Je kunt waanzinnig goed zijn in dit werk als oudere.” Kandidaten die Russisch of Chinees spreken, hebben een streepje voor.

Met de campagne hoopt Hiltunen een doorsnee van de samenleving te werven: “We zoeken juist niet naar stoere waaghalzen. Iemand die doet denken aan James Bond is per definitie geen goede geheim agent.”

Maar ook de spionnenbaas kan genieten van een goede James Bond-film. Hiltunen: “Ik heb altijd in een speedboot willen varen, terwijl achter me alles explodeert. Al is het volledig onrealistisch.”