NOS Nieuws
Het was een bijna onmogelijke keuze: thuis sterven van de honger of een levensgevaarlijke reis ondernemen. Het werd het laatste, want “als je over met mijnen bezaaide wegen loopt, onder alle drones die vliegen, dan heb je nog enige hoop”, zegt Vitali.
Samen met zijn vrouw Irina en hun 13-jarige zoon vluchtte hij vorige maand uit Olesjky, een bezet stadje in het zuiden van Oekraïne waar inwoners verhongeren en vastzitten. Volgens internationale waarnemers gebruikt Rusland burgers er als menselijk schild.
Sinds gisteren is een staakt-het-vuren van kracht. Dat zou zijn gecoördineerd door de Amerikaanse first lady Melania Trump. De komende dagen moeten hulpgoederen Olesjky bereiken en inwoners worden geëvacueerd.
Sinds de Oekraïense herovering van de grote stad Cherson, eind 2022, gebruikt Rusland Olesjky om aanvallen uit te voeren op die stad, aan de overkant van de rivier de Dnjepr. Volgens Vitali vermommen Russische militairen zich als burgers om tussen de inwoners op te gaan.
In Olesjky zitten nog zo’n 1700 mensen vast, schat de VN-mensenrechtencommissie in Oekraïne. Ook Oekraïense pogingen om met drones hulp te sturen brengen de bevolking in gevaar, zegt Tetjana Hasenenko, een bestuurder van Olesjky. Vanuit niet-bezet gebied zet ze haar werk voor de stad voort.
“De Russen hebben de regio in hun grondwet opgenomen als eigen grondgebied. Elke vorm van hulp uit Oekraïne wordt gezien als verraad.” Hulpgoederen moesten in ongemerkte verpakkingen worden geleverd, omdat Russen anders vragen stellen. Volgens Hasenenko is een gezin dat noodhulp ontving inmiddels verdwenen. Ze wil niet ingaan op het staakt-het-vuren en de geplande evacuaties.
Oekraïne vreest dat Rusland het staakt-het-vuren gebruikt om de gevolgen van de humanitaire crisis in Olesjky te verhullen. De zorg is dat inwoners onder druk worden gezet om op propagandakanalen Oekraïne verantwoordelijk te houden voor het leed. Dat gebeurde eerder ook met burgers uit bezet gebied.
Er zijn Oekraïense vertegenwoordigers en een journalist van de Amerikaanse pro-Trumpzender Newsmax uitgenodigd. Maar Rusland heeft de regie van de evacuaties volledig in handen. Moskou ontkent ondertussen dat sprake is van een humanitaire crisis.
De NOS sprak Vitali en zijn gezin voordat het staakt-het-vuren bekend was. Ze willen anoniem blijven omdat ze nog familie hebben in bezet gebied.
De zoon was gewend geraakt aan explosies. Aan de tijd tussen de lancering en de inslag kon hij horen waar een raket vandaan kwam. Jarenlang volgde hij online onderwijs, dat regelmatig werd onderbroken wanneer hij naar de schuilkelder moest. Ondanks het slechte internet begon hij in zijn vrije tijd een YouTube-kanaal over cyberveiligheid.
Drie jaar geleden maakte het gezin mee hoe Olesjky onder water kwam te staan, nadat Rusland de Kachovka-dam had opgeblazen. De afgelopen winter overleefden ze zonder verwarming of elektriciteit.
Maar het was nu echt onhoudbaar geworden. Rusland had uitvalswegen geblokkeerd, onder meer met mijnen. Daardoor kon geen auto de stad meer in of uit. Na het wegvallen van water, stroom en verwarming ontstond ook een chronisch tekort aan voedsel en medicijnen.
Vitali en zijn gezin aten de laatste weken slechts een glas boekweit per dag. Op goede dagen konden ze tegen hoge prijzen een tomaat of komkommer kopen. Verder aten ze eetbare wilde planten, die ze buiten plukten.
Uiteindelijk besloten ze te vluchten. Andere inwoners waren eerder op mijnen gestapt; hun lichamen liggen nog altijd tussen de explosieven.
Met in totaal acht mensen vertrokken ze uit Olesjky. De zoon nam speelgoedauto’s en een knuffelbeer mee. En hun kat Marsik. De brandwonden in het gezicht van de kat herinneren aan een droneaanval die hun appartement grotendeels verwoestte. Marsik was dagenlang vermist, maar overleefde.
In vijf uur legden ze 23 kilometer af. Tot twee keer toe hing een met explosieven geladen drone boven de groep, vertelt de 13-jarige jongen. Ze werden echter doorgelaten. Daarna volgden Russische controleposten en filtratiepunten.
Het gezin vertelde dat ze familie in Belarus wilden bezoeken. Kennissen die eerder vertrokken waren uit Olesjky zonder overtuigende dekmantel, werden tijdens verhoren apart genomen. Van hen hebben ze nog altijd niets vernomen, zegt Vitali.
Uiteindelijk wist het gezin via bezet gebied, Rusland en Belarus naar de regio Kyiv te vluchten. Nu hebben ze een appartement in een speciaal voor vluchtelingen gebouwde wijk buiten de Oekraïense hoofdstad. Na alles wat ze hebben meegemaakt, noemt Vitali het “sprookjesachtig mooi” om er te zijn.
Zijn zoon wil zijn YouTube-kanaal voortzetten. Andere plannen heeft hij niet. “Ik waardeer wat we nu hebben: water, gas, licht en eten. Verder heb je niets nodig.”
