Instellingen bieden excuses aan aan jongeren na misstanden in gesloten jeugdzorg

Twee jeugdzorginstellingen bieden publiekelijk hun excuses aan aan jongeren die op de strenge afdelingen binnen de gesloten jeugdzorg hebben gezeten. De jeugdzorgaanbieders erkennen dat de zorg op die afdelingen tekort heeft geschoten.

Het gaat om jongeren van 12 tot 18 jaar die op zogenoemde Zikos-afdelingen hebben gezeten (Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie). De meeste van hen kampen met psychische en fysieke klachten en kregen niet de juiste nazorg. Zeven jongeren leven inmiddels niet meer.

Jongeren zaten urenlang opgesloten, werden vernederd en hardhandig in bedwang gehouden, zonder een passende behandeling voor hun trauma’s.

In 2024 bleek dat de zorg voor jongeren met zeer complexe psychiatrische problemen op de afdelingen ernstig tekortschoot. In datzelfde jaar werden de instellingen, na verontrustende signalen, onder verscherpt toezicht van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd gesteld. Die concludeerde destijds dat er “onvoldoende kwaliteit van zorg” was en “onvoldoende begeleiding op maat”. De afdelingen zijn inmiddels gesloten(opent in nieuw venster).

“Wat er op de Zikos-afdelingen is gebeurd, had nooit mogen gebeuren”, zegt jeugdzorgaanbieder Pactum(opent in nieuw venster). “De zorg op de Zikos-afdeling was in veel gevallen onveilig en heeft negatieve gevolgen gehad. Wij erkennen dat wat er is gebeurd diepe schade heeft veroorzaakt.”

“Het was niet jouw schuld. Jij was kind en je had hulp en zorg nodig”, schrijft jeugdzorginstelling iHub onderwijs & familiezorg in een brief(opent in nieuw venster). “Die hadden wij je moeten geven. We hadden samen met jou moeten werken aan je herstel en uitzicht op een betere toekomst. Hierin zijn wij tekortgeschoten. En daarvoor bieden wij onze oprechte excuses aan.”

De excuses komen op de dag waarop het nieuwe rapport Eenzaam Gestorven van onderzoeker Jason Bhugwandass werd gepresenteerd. Bhugwandass zat in 2015 ook op een Zikos-afdeling omdat hij zwaar depressief en suïcidaal was. Het rapport is een vervolg op een eerder rapport uit 2024 waarin de onderzoeker om aandacht vroeg voor de misstanden.

Bhugwandass vindt de excuses belangrijk, maar zegt wel dat die te laat komen.

“Jongeren zijn eerst beschadigd door het systeem, daarna niet geloofd, vervolgens aan hun lot overgelaten, en moesten daarna ook nog wachten op woorden die allang uitgesproken hadden moeten worden. Voor jongeren die hun jeugd, hun veiligheid of hun vertrouwen zijn kwijtgeraakt, zijn woorden alleen niet helend. Zeker niet als ze zo laat komen”, aldus Bhugwandass.

Volgens Bhugwandass gingen organisaties vooral hun eigen zorg verbeteren. “Terwijl de betrokken jongeren allemaal hetzelfde zeggen als ik vraag wat ze nu nodig hebben: erkenning,” zei hij eerder tegen Nieuwsuur.

Voor Bhugwandass hebben excuses pas betekenis als die “leiden tot verantwoordelijkheid”. “Dat betekent: herstel, compensatie en nazorg. Erkenning dat dit niet alleen fout is gegaan, maar dat jongeren daadwerkelijk kapot zijn gemaakt door een systeem dat hen had moeten beschermen.”

De jeugdzorginstellingen zeggen dat ze hun verantwoordelijkheid willen nemen en samen met de jongeren willen kijken hoe ze hen het beste kunnen helpen.