Jongeren in de gesloten jeugdzorg voelen zich onvoldoende gehoord

• Milo Hornstra

  redacteur Binnenland

Jongeren in de gesloten jeugdzorg worden te weinig betrokken bij de hulp die ze krijgen, vertellen ze aan de inspectie. Die hulp is, als het aan de jongeren ligt, dan ook regelmatig niet de juiste. Wel gaan hulpverleners vaak op een fijne manier met hen om.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft 57 jongeren gesproken die in de gesloten jeugdzorg verblijven. De helft van hen geeft aan niet of nauwelijks iets te zeggen te hebben over de hulp die ze krijgen. Ze mogen niet meepraten of krijgen niet duidelijk uitgelegd waarom een bepaalde keuze is gemaakt.

“Je kunt soms meepraten, maar meestal is dat niet zo”, vertelt een jongere tegen de inspectie. “Over de rechterlijke machtiging beslis je niet zelf. Bij therapie heb je wel invloed. Als ik iets goed doe, kan ik wel vragen of ik iets mag, maar uiteindelijk bepalen zij het toch.”

Juist bij de gesloten jeugdzorg is het belangrijk de jongere te betrekken, schrijft de inspectie. Het gaat namelijk om de zwaarste vorm van jeugdzorg. Alleen door een uitspraak van de rechter krijgen jongeren hiermee te maken.

Het grote verschil met andere soorten zorg is dat de vrijheid van jongeren beperkt mag worden bij de gesloten jeugdzorg. Iemand mag bijvoorbeeld vastgepakt, gefouilleerd of apart worden gezet in de slaapkamer. Afgesproken is dat zoiets alleen gebeurt als er geen andere alternatieven zijn, zoals even een rondje lopen.

Jongeren dat het beperken van hun vrijheid nog onnodig vaak gebeurt. Hulpverleners hebben te weinig vertrouwen in de ontwikkeling van de jongeren, hoort de inspectie.

“Ik mag maar dertig minuten op mijn telefoon”, zegt een jongere. “Er is dan iemand die naast mij zit en meekijkt. Ze zeggen dat dit nodig is, maar ik snap dat niet.”

Toch zijn de ervaringen met de hulpverleners over het algemeen goed, geven de jongeren aan. Driekwart van hen ervaart dat hulpverleners vaak op een fijne manier met hen omgaan. Vooral het hebben van een vaste begeleider helpt daarbij.

Negatieve rapporten over de gesloten jeugdzorg zijn verre van nieuw. De inspectie heeft vaker geconcludeerd dat het echt beter moet. Stichting Het Vergeten Kind concludeerde een aantal jaren geleden dat driekwart van de ondervraagde jeugdigen extra psychische klachten oploopt in de gesloten jeugdzorg.

Daarom heeft het kabinet besloten dat deze manier van zorg moet stoppen. In 2030 zouden er geen nieuwe jeugdigen in de gesloten jeugdzorg meer bij moeten komen, is het doel. De afgelopen jaren is het aantal jongeren in de gesloten jeugdzorg afgenomen, inmiddels stokt die daling.

De inspectie schrijft dat ze had verwacht dat de verandering van de gesloten jeugdzorg verder was geweest. Alternatieven spelen daarbij een rol. Er zijn op dit moment nog nauwelijks betaalbare alternatieven voor jongeren die in de gesloten jeugdzorg zitten.

Uit nood zijn daarom de afgelopen jaren honderden jongeren ondergebracht op campings, vakantieparken en andere tijdelijke locaties, hoorde Zembla. Op die locaties worden jongeren dag en nacht in de gaten gehouden door begeleiders. Dat kost veel geld, in sommige gevallen zelfs een miljoen euro per kind per jaar.

Zolang er geen goede alternatieven zijn, blijft de gesloten jeugdzorg dus relevant. Aanbieders moeten snel jongeren meer betrekken bij hun hulp en zorgen voor een positievere omgeving om in op te groeien, schrijft de inspectie. Ook de gemeenten zijn aan zet. Zij moeten hard aan de slag om alternatieven voor de gesloten jeugdzorg te bieden.