Lula wint verkiezingen in Brazilië, Bolsonaro erkent zijn verlies niet

De verkiezingen in Brazilië zijn gewonnen door zittend president Lula. Hij kreeg ongeveer 52 procent van de stemmen, heeft de kiesraad bekend gemaakt.

De verkiezingen waren een nek-aan-nekrace tussen de radicaal-rechtse Flávio Bolsonaro (45) en de linkse Lula da Silva (80). De eerst ronde werd gewonnen door Bolsonaro, hoewel Lula aan kop ging in de peilingen. Omdat beiden geen absolute meerderheid hadden, moest er een tweede ronde komen. In de deze nieuwe ronde was het verschil uiteindelijk zo’n 4 miljoen stemmen in het voordeel van Lula.

Lula leidde Brazilië ook al tussen 2003 en 2011 en trad in 2023 opnieuw aan als president. Nu begint hij aan zijn vierde termijn, waarmee hij geschiedenis schrijft.

Met de winst van Lula kiest het land opnieuw voor een linkse koers. Hij voerde campagne met een progressieve en sociale agenda, met bijvoorbeeld speciale familie-uitkeringen voor de armen. Bolsonaro, zoon van oud-president Jair Bolsonaro, is juist voorstander van een vrije markt met weinig overheidsbemoeienis. Ook wil hij dat de politie keihard optreedt tegen criminaliteit.

Met luide muziek werd Lula na de uitslag onthaald op een bijeenkomst in Sao Paulo. In een overwinningsspeech bedankte hij zijn kiezers. “We zijn erin geslaagd om mensen ervan te overtuigen dat stemmen extreem belangrijk was om de democratie in Brazilië veilig te stellen.”

Na het verlies van de eerste ronde begonnen de aanhangers van Lula, vooral veel jongeren, zich te mobiliseren. In groepjes gingen ze de straat op om de zwevende kiezer voor zich te winnen.

De harde strijd tussen de twee kandidaten geeft aan hoe verdeeld het land is. Een deel van de Brazilianen viert feest en is opgelucht dat het presidentschap in handen van Lula blijft. Een ander deel van de bevolking voelt zich verslagen en is teleurgesteld. Lula beloofde dat hij een president zal zijn voor alle 215 miljoen Brazilianen. “Er is geen electorale tegenstander meer.”

Bolsonaro weigert zich neer te leggen bij het verlies. Hij zei in een toespraak dat hij wil dat de uitslag ongeldig wordt verklaard. Hierbij wijst hij op het besluit van het Hooggerechtshof om de stembureaus twee uur langer open te houden. Bolsonaro noemt dat “onaanvaardbaar”, wat opvallend is, aangezien hij zelf om een langere stembusgang had gevraagd.

Oorspronkelijk zou de stembus sluiten om 17.00 uur Braziliaanse tijd (21.00 uur Nederlandse tijd). Maar op last van het Hooggerechtshof sloten ze om 19.00 uur Braziliaanse tijd (23.00 uur Nederlandse tijd).

Bolsonaro vroeg om verlenging omdat kiezers in het zuiden van het land door hevige regenval moeite hadden om het stembureau te bereiken. Ook Lula wilde de stembureaus langer open houden omdat kiezers in negen staten vanwege busproblemen anders niet op tijd hun stem konden uitbrengen.

Bolsonaro’s weigering om de verkiezingsuitslag te erkennen, kan de spanning in het toch al gepolariseerde Brazilië doen oplopen. De situatie doet denken aan 2022, toen zijn vader, ex-president Bolsonaro, ook weigerde om zijn verlies te erkennen.

Woedende en opgejutte aanhangers bestormden overheidsgebouwen. Ondertussen plande Bolsonaro met anderen een staatsgreep die uiteindelijk werd afgeblazen omdat er te weinig steun voor was vanuit het leger. Vorig jaar werd Bolsonaro hiervoor veroordeeld tot een gevangenisstraf van 27 jaar.

Regeren zal voor Lula niet makkelijk worden. In het Nationaal Congres heeft hij te maken met een krachtig rechts blok, waardoor de vraag is hoeveel steun hij krijgt voor zijn plannen. Daarnaast is de macht van de familie Bolsonaro sterk toegenomen. Leden van de familie zijn vertegenwoordigd in zowel het Huis van Afgevaardigden als in de Senaat.

Ook zal Lula de zorgen van een groot deel van de bevolking, dat niet op hem heeft gestemd, serieus moeten nemen. Deze Brazilianen voelen zich aangetrokken tot het zogeheten bolsonarismo, de conservatieve rechts-radicale stroming rondom ex-president Bolsonaro. Voor hen waren onderwerpen als criminaliteit en economie belangrijke verkiezingsthema’s.

Voor de Amazone en de inheemse Brazilianen is het goed nieuws dat Lula heeft gewonnen. Onder zijn presidentschap nam de ontbossing de afgelopen jaren af. Onder Bolsonaro-senior werd er juist meer gekapt en kregen grootgrondbezitters meer ruimte voor productie in de Amazone. De angst was dat dit beleid onder Bolsonaro-junior voortgezet zou worden.

Brazilië is onder Lula een van de nog weinige linkse landen in Latijns-Amerika. De regio schoof in de afgelopen anderhalf jaar steeds verder op naar rechts.

De Amerikaanse president Trump probeert zijn invloed in de regio zoveel mogelijk te doen gelden. Hij doet het liefst zaken met rechtse regeringen die ideologisch dicht bij hem staan.