Niet de EU maar Rusland helpt Servië bij de bestrijding van een grote natuurbrand

• Thijs Kettenis

  correspondent Zuidoost-Europa

Noodhulp met een grote politieke lading: Servië krijgt bijstand van Rusland bij het bestrijden van een enorme natuurbrand ten oosten van de hoofdstad Belgrado. En dat terwijl ook Brussel het kandidaat-EU-lid had aangeboden te helpen.

Het Russische blusvliegtuig had woensdag bovendien speciale toestemming nodig om over EU-grondgebied naar Servië te vliegen. Het luchtruim boven de EU is immers gesloten voor Russische vliegtuigen, op grond van de sancties na de Russische inval in Oekraïne in 2022. Bulgarije, met sinds april een pro-Russische regering, verleende de ontheffing.

De Iljoesjin-76 van het Russische ministerie voor Noodsituaties wordt ingezet voor het bestrijden van de enorme brand in het natuurgebied Deliblatska pescara, zo’n 50 kilometer ten oosten van de hoofdstad Belgrado. Dat geldt als het grootste zandgebied van Europa. In de prehistorie was het onderdeel van een woestijn. Tussen de duinen in het steppe-achtige gebied groeien struiken en bossen. Daarvan staat een deel al een maand in brand.

Inmiddels gaat het om zo’n 3500 hectare, dat zijn bijna 5000 voetbalvelden. Door de aanhoudende droogte en hitte, met temperaturen boven de 40 graden, en de harde wind krijgt Servië de brand niet onder controle.

Rusland schiet nu te hulp met een enorm vrachttoestel dat 42.000 liter water in één keer boven het vuur kan uitstorten. Gisteravond landde het in de zuidelijke stad Nis en vandaag voerde de Iljoesjin meerdere vluchten boven het brandende gebied uit.

Dat Servië de hulp van Rusland inroept, is opmerkelijk. Servië is kandidaat-lid van de Europese Unie en draait nu al mee in het systeem waarin lidstaten elkaar helpen natuurbranden te bestrijden. Belgrado stuurde in juli nog een helikopter en een brandweerteam naar Spanje om daar te helpen blussen.

De EU verzorgt verder informatie vanuit de ruimte via satellietbeelden en houdt ook de brand in Servië in de gaten. Brussel had ook al hulp aangeboden, maar Servië heeft nu liever Russische bijstand. “De Europese Unie beschikt niet over blusvliegtuigen met zo’n grote capaciteit”, verklaart minister van Binnenlandse Zaken Ivica Dacic die keuze.

Maar het is moeilijk de samenwerking met de Russen los te zien van de politieke balanceeract die Servië al jaren opvoert. Aan de ene kant is het land kandidaat-lid en zegt dat toetreding tot de EU prioriteit heeft. Tegelijkertijd onderhoudt Belgrado warme banden met Moskou. Servië weigert dan ook mee te doen aan de sancties tegen Rusland. Dat is Brussel een doorn in het oog en het is een van de grootste struikelblokken op weg naar het EU-lidmaatschap.

Mogelijk speelt het een rol dat de Oekraïense president Zelensky twee weken geleden nog een bezoek bracht aan zijn Servische evenknie Vucic, voor het eerst sinds het uitbreken van de oorlog. De beelden van de twee presidenten die elkaar omhelsden, konden op instemming rekenen in Brussel, maar zijn vermoedelijk niet goed gevallen in Moskou. Het accepteren van de Russische blushulp kan worden gezien als een poging de verhoudingen weer wat in balans te brengen.

EU- en NAVO-lid Bulgarije moet intussen uitleggen waarom het de Iljoesjin toestemming gaf via dat land naar Servië te vliegen. Sofia kreeg een verzoek van zowel Belgrado als Moskou, en voert voor de goedkeuring humanitaire gronden aan. Die kunnen inderdaad een geldige reden zijn voor een uitzondering.

Bovendien woedt de brand niet ver van de Bulgaarse grens. “Aangezien de branden zich blijven verspreiden in het grensgebied en ook land aan deze kant bedreigt, is internationale samenwerking om deze ramp te bedwingen extra belangrijk”, zegt het ministerie voor Transport.

De toestemming komt vier maanden nadat Bulgarije een premier koos die een “rationele relatie” met Rusland en het openen van de dialoog bepleit. Een deel van de oppositie reageert boos op het besluit het blusvliegtuig door te laten. Een journalist merkte op dat het toestel op weg naar Servië over meerdere Bulgaarse militaire bases is gevlogen.

Parlementslid Atanas Atanasov van de pro-Europese partij PP-DB eist opheldering van de regering. “Servië is een openlijke bondgenoot van Rusland en dit vliegtuig kan gebruikt zijn voor het verzamelen van inlichtingen”, zei hij bij tv-zender Nova. “Het is oorlog en provocaties kunnen niet worden uitgesloten.”