Rol aan de zijlijn of VS de les lezen over Iran? Merz op heikel bezoek bij Trump

• 

  Charlotte Waaijers

  correspondent Duitsland

Als eerste Europese leider sinds het begin van de oorlog in Iran bezoekt de Duitse bondskanselier Merz vandaag de Amerikaanse president Trump. Wat zijn boodschap is voor de Amerikanen blijft vooralsnog onduidelijk.

Het bezoek, dat al langer stond gepland, zou eerder vooral draaien om importheffingen, de oorlog in Oekraïne en de omgang met China. Inmiddels ligt de focus meer op Iran. Dat de oorlog ook de Duitsers kan raken is duidelijk, maar ook dat ze daarbij aan de zijlijn staan.

Dat de Amerikaans-Israëlische aanvallen voor de Duitse regering niet vanzelfsprekend zijn, bleek afgelopen zaterdag. In een gemeenschappelijke verklaring met het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk steunde Merz de aanvallen niet. In plaats daarvan riepen de drie landen op om de onderhandelingen met Iran weer op te pakken.

Dat schoot in het verkeerde keelgat van de Republikeinse senator Lindsey Graham. In een bericht noemde de Amerikaanse politicus de drie “zielig” en “zwak”.

Voor de Duitse regering zijn de aanvallen op Iran een politiek dilemma. Duitse rechtsgeleerden zijn het erover eens dat ze niet in lijn zijn met het volkenrecht, dat juist werd ontwikkeld na de Duitse gruweldaden in de Tweede Wereldoorlog.

Tegelijk wil Merz Trump niet te veel tegen de haren instrijken, ook vanwege de steun in Oekraïne en zorgen over Amerikaanse importheffingen. Helemaal niet als zijn regering toch weinig aan de situatie lijkt te kunnen veranderen.

En dus was zijn boodschap zondag, na een bijeenkomst van de Duitse veiligheidsraad, ontnuchterend. “Het beoordelen van de gebeurtenissen naar internationaal recht zal relatief weinig effect hebben”, aldus de bondskanselier.

Hij verwijst naar de decennialange veroordelingen door Europa van de Iraanse schendingen van het internationaal recht en uitgebreide sanctiepakketten, die tot weinig hebben geleid. “Ook omdat we niet bereid waren om fundamentele belangen zo nodig met militair geweld door te zetten.”

Dan past alleen een rol aan de zijlijn, zo stelt Merz. “Dit is niet het moment om onze partners en bondgenoten de les te lezen. Ondanks onze bedenkingen delen we veel van hun doelen zonder dat we die daadwerkelijk zelf kunnen bereiken.”

Tegelijk betwijfelt de Duitse regering openlijk of de Amerikanen en Israëliërs via deze aanvallen hun doel zullen bereiken: Iran van atoomwapens en ballistische raketten ontdoen. Dat geldt ook voor het omverwerpen van het regime. “Irans interne dynamiek is moeilijk te begrijpen”, aldus de bondskanselier.

Over Duitse directe betrokkenheid zegt minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul nadrukkelijk dat de militaire inzet beperkt blijft tot zelfverdediging van Duitse militairen die op internationale bases in Jordanië en Irak zijn gestationeerd. Tegelijk voelt de regering zich verplicht om zich achter Israël te scharen, vanwege de Duitse verantwoordelijkheid voor de Holocaust.

“Het minste wat wij kunnen bieden is politieke steun voor de staat Israël, waarvoor wij een bijzondere verantwoordelijkheid dragen”, aldus Wadephul zondagavond in de Duitse talkshow Caren Miosga. En, voegt hij toe, “voor onze nauwste bondgenoot: de VS”. Opvallend, omdat Merz twee weken geleden in zijn toespraak op de veiligheidsconferentie in München nog concludeerde: “Er is een kloof ontstaan met de VS”.

Hoe nauw dat bondgenootschap daadwerkelijk is, zal de Duitse regeringsleider ervaren als hij vanmiddag aanschuift voor een lunch in het Oval Office. Ook is er een persmoment gepland bij de beruchte open haard.

Toen de bondskanselier daar negen maanden geleden aanschoof, was Trump volgens Duitse berekeningen 90 procent van de tijd aan het woord, Merz 10 procent. Dat bezoek gold als een succes.