Stikstofplannen halen land niet van het slot, wel grote stap vooruit

• Sarah Bürmann

  redacteur Binnenland

• Francien Yntema

  redacteur Binnenland

Nederland gaat niet van het stikstofslot door de maatregelen die dit kabinet wil nemen, maar het kabinet zet wel belangrijke stappen. Dat concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), dat de stikstofplannen beoordeelde.

Het pakket maatregelen levert veel winst op voor de natuur en leidt tot forse daling van de stikstofuitstoot. Daardoor wordt vergunningverlening mogelijk makkelijker.

“Het kabinet had als doel om Nederland van het stikstofslot te halen en heeft een heel ambitieus en omvangrijk pakket aan maatregelen voorgesteld”, zegt PBL-directeur Marko Hekkert. “Daarmee zet het grote stappen richting de oplossing. Het land komt hiermee niet in één keer van het slot, maar wij kunnen ons ook geen pakket voorstellen dat dit wél kan.”

Het kabinet heeft doelen gesteld voor de uitstoot van stikstof in 2035. Ten opzichte van 2019 moet de uitstoot van de landbouw dan met 42 tot 46 procent zijn gedaald. Bij de industrie en het verkeer wil het kabinet de uitstoot met 50 procent zien dalen.

Het kabinet wil de uitstoot van de landbouw verminderen met onder meer stikstofarme zones rond natuurgebieden, een norm voor een maximaal aantal koeien per hectare en ingrijpende stikstofnormen voor individuele boerenbedrijven.

Volgens Hekkert vergt dit een “uitvoeringsoperatie van historische omvang”. In de analyse is het PBL uitgegaan van een volledige en perfecte uitvoering van alle plannen die tot nu toe concreet zijn uitgewerkt en waar geld voor beschikbaar is. Met tegenvallers is geen rekening gehouden.

Als het kabinet de eigen doelen haalt, zal de hoeveelheid stikstof die op de kwetsbare gebieden neerdwarrelt fors afnemen. Toch blijft dan volgens het planbureau in 2035 het overgrote deel van de 120 natuurgebieden die gevoelig zijn voor stikstof overbelast, al neemt de mate van overbelasting sterk af. Slechts 14 gebieden zouden niet meer overbelast zijn. “Stikstof blijft nog decennia een belangrijke factor”, verwacht Hekkert.

Toch kan hij zich voorstellen dat vergunningverlening weer makkelijker wordt omdat de natuur er fors op vooruitgaat. “We moeten nu per gebied in juridische procedures zien hoe er wordt omgegaan met iets te veel stikstof, die misschien wordt gecompenseerd door maatregelen die de natuur verbeteren.”

Hekkert verwacht dat de kwaliteit “heel erg sterk toeneemt, als het kabinet inderdaad zones creëert rond natuurgebieden die gevoelig zijn voor stikstof. “Ze willen daar ook problemen zoals verdroging en vervuiling aanpakken. Ook wil het kabinet het agrarisch natuurbeheer daar versterken. Als je dat goed doet, kun je dat zelfs zien als een uitbreiding van die natuurgebieden.”

De maatregelen vragen veel van boeren, blijkt tijdens de persconferentie van het PBL. Veehouders mogen zelf weten hoe ze aan de nieuwe normen voor hun bedrijf gaan voldoen, maar met simpele, goedkope oplossingen komen veel boeren er niet.

Een emissiearm stalsysteem kost bijvoorbeeld tonnen en dieren wegdoen levert minder inkomsten op. Daarbij komt er een maximum aantal koeien per hectare grond. In gebieden met veel melkveehouders gaat dat echt knellen, zegt Hekkert. De prijs van landbouwgrond is erg hoog, als er al grond beschikbaar is.

Niet voor alle bedrijven zal het daarom financieel haalbaar zijn om aan de nieuwe eisen te voldoen, voorziet het planbureau. De verwachting is dan ook dat een deel van de veehouders de handdoek in de ring zal gooien. Hekkert schat dat de plannen leiden tot zo’n 30 procent minder koeien in Nederland.

Dat de plannen veel van de boerensector vragen, komt deels doordat de hete aardappel lang is doorgeschoven. Op de vraag hoe het zou zijn geweest als deze plannen vijf of tien jaar eerder waren doorgevoerd, zegt Hekkert “Dat zou een zegen zijn geweest. Veel beleid kwam de afgelopen jaren niet van de grond. Als we eerder waren begonnen, hadden boeren meer tijd gehad om aan de strengere eisen te voldoen.”

Tot slot heeft Hekkert een advies voor het kabinet, dat een stok achter de deur heeft voor als de landbouw de doelen van 2035 niet haalt. In dat geval wil het kabinet rechten om dieren te houden intrekken. Zo’n korting kan ertoe leiden dat boeren het niet aandurven om te investeren in verduurzaming van hun bedrijf, vreest Hekkert. Want waarom zou je dure aanpassingen doen als je later misschien alsnog dieren moet wegdoen?

Hekkert raadt aan om de stok achter de deur zodanig te ontwerpen dat hij de boeren die de grootste stappen hebben gezet, het minste raakt. En hij adviseert het kabinet om het beleid nog verder uit te werken en goed uit te voeren, waardoor het in 2035 überhaupt niet nodig is om rechten in te trekken.