Trump voert zijn oorlogsretoriek op, ’terugtrekken is gezichtsverlies voor hem’

• Jacobien van der Kleij

  redacteur Online

“Vanavond zal een hele beschaving uitsterven” en “we gaan ze terugbrengen naar het stenen tijdperk, waar ze thuishoren.” De retoriek van president Trump wordt met het uur dreigender.

Maar het Iraanse regime houdt voet bij stuk en zegt dat het niet zal terugschrikken voor Trumps ultimatum, dat komende nacht afloopt. Als Iran voor die tijd onder meer de Straat van Hormuz niet heropent, zal de “hel losbreken” en dreigt Trump bruggen en energiecentrales ongekend hard aan te vallen.

Met zulke grote woorden probeert president Trump Iran van zijn stuk te brengen, maar het is de vraag of hij ook echt doorpakt, zegt Amerika-kenner en jurist Kenneth Manusama. “We hebben al vaker gezien dat Trump zijn woorden heeft ingetrokken of afgezwakt”, bijvoorbeeld toen hij dreigde Groenland te annexeren. De dreigementen van Trump zijn ongeloofwaardig en niet effectief, vindt hij. “Zijn oorlogsretoriek laat zien dat de VS zich in een benarde positie bevindt.”

De oorlog in het Midden-Oosten duurt al ruim vijf weken. Volgens Manusama loopt de huidige fase op zijn einde en moet er vanuit Trumps perspectief nu iets gebeuren. “Hij kan verder escaleren door grondtroepen in te zetten, die hij daar al massaal naartoe heeft gestuurd.” Volgens militaire functionarissen zijn zo’n 10.000 extra Amerikaanse militairen in de Golfregio gestationeerd. Een andere optie is dat Trump zich terugtrekt. “Maar dat zou gezichtsverlies betekenen.”

Maar Iran zal niet snel zwichten voor Trumps dreigementen, denkt Manusama. “Met de Straat van Hormuz heeft het land een strategisch instrument in handen waarmee het de hele wereld kan gijzelen. Uiteindelijk zal de VS water bij de wijn moeten doen.”

VN-secretaris-generaal Guterres waarschuwde vandaag dat de aanvallen op civiele infrastructuur die Trump dreigt uit te voeren, het internationaal recht schenden. “Zelfs als dat als een militair doel kan worden aangemerkt.” Het is aan een rechtbank om vast te stellen of hij in zo’n geval een oorlogsmisdaad begaat. Trump zegt dat hij zich daar geen zorgen over maakt.

Hoogleraar militair recht Marten Zwanenburg zegt dat er genoeg redenen zijn waarom de president zich wel zorgen moet maken. Maar ook degenen die de plannen om burgerobjecten aan te vallen uitvoeren of goedkeuren, zoals generaals en kolonels, kunnen uiteindelijk aansprakelijk worden gesteld. Zij kunnen geen beroep doen op immuniteit zoals een staatshoofd dat wel kan.

“In het oorlogsrecht is het verboden om burgerobjecten aan te vallen”‘, zegt Zwanenburg. Maar ook handelingen en dreigementen die als hoofddoel hebben om burgers angst in te boezemen, zoals het dreigen met het aanvallen van bruggen en infrastructuur, kunnen al een oorlogsmisdrijf zijn. “Het is goed te beargumenteren dat Trumps uitspraken leiden tot grote angst onder de bevolking.”

Ook kan Trump aansprakelijk worden gesteld voor een ander feit: hij zou hebben geweten dat zijn ondergeschikten, dus de strijdkrachten, oorlogsmisdrijven pleegden, maar ondernam geen actie. Zwanenburg: “Dat is de logischste route die ik kan bedenken. Zodra hij geen president meer is, kan hij er alsnog voor worden vervolgd, door rechtbanken van andere landen, en de VS op een later moment.” De Verenigde Staten erkennen het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag overigens niet.

Volgens Zwanenburg suggereert Trump met zijn taal dat alle bruggen en energiecentrales een militair doelwit zijn, maar dat kan niet zomaar. Bij elke aanval moet van geval tot geval worden beoordeeld of het aan te vallen doel een legitiem militair doelwit is, en vooraf moet worden ingeschat of de aanval proportioneel is en wat de mogelijke gevolgen voor burgers zijn.

Waar Trump eerder pretendeerde op te komen voor de rechten en vrijheden van Iraniërs, dreigt hij nu effectief burgerdoelen aan te vallen. “Dat levert juridische problemen op, maar ondermijnt tegelijkertijd de legitimiteit van de strijdkrachten als geheel. Voor zowel steun in eigen land als in het buitenland is het belangrijk dat je handelt in overeenstemming met het recht”, zegt Zwanenburg.

De Britse premier Starmer heeft al aangegeven dat de VS geen militaire bases van het land mag gebruiken om burgerobjecten in Iran aan te vallen. Maar ook binnen de Amerikaanse militaire top is er protest, zegt Manusama. “Niet voor niets worden er veel mensen gezuiverd.” Randy George was de laatste stafchef die moest vertrekken onder druk van defensieminister Hegseth.

Wellicht is er iemand bereid om vanavond de aanvallen uit te voeren of aan te sturen, maar dat blijft koffiedik kijken, zegt Manusama. “Dat blijft afhankelijk van de grillen van Trump.”