Voor het eerst zicht op vrouwenbrein tijdens puberteit, zwangerschap en menopauze

• Josta Bosma

  redacteur Wetenschap

Tijdens de eerste menstruatie, de zwangerschap en de menopauze verandert er veel in het lichaam van vrouwen. Maar hoe de hersenen veranderen tijdens die periodes, daar is nog weinig over bekend. Nederlandse onderzoekers hebben nu voor het eerst in kaart gebracht wat er in deze periodes verandert in het brein van vrouwen.

Onderzoekers van het Pregnancy Brain Lab, van het AmsterdamUMC, bekeken MRI-scans van vrouwen en zagen dat de hersenen anders veranderen tijdens de menopauze, vergeleken met de eerste menstruatie en zwangerschap. De resultaten zijn vandaag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature(opent in nieuw venster).

De grootste veranderingen vinden plaats in de grijze stof van de hersenen. De grijze stof is het gedeelte van de hersenen waar alle functies zitten. In de puberteit en tijdens de zwangerschap neemt het volume van de grijze stof af. Terwijl het volume van de stof tijdens de menopauze bij vrouwen relatief stabiel blijft.

Dat grijze stof in de hersenen afneemt, is geen slecht teken, zegt neurowetenschapper Sophie van ’t Hof, die de studie uitvoerde. “In steeds meer data zien we dat die afname niet iets slechts is. In ons onderzoeksveld is dit een nieuwe hypothese. Het lijkt erop dat het brein zich op deze manier reorganiseert om zich klaar te maken voor nieuwe taken.”

Die reorganisatie gebeurt ook tijdens de puberteit. Daarin zag Van ’t Hof door het hele brein van vrouwen een afname van de grijze stof. Bij het brein na zwangerschap werd die afname maar in de helft van het brein gezien. “Het mooie van deze studie is dat we deze levensfasen nu met elkaar kunnen vergelijken.”

Deze studie is het eerste onderzoek dat kijkt naar welke veranderingen in het gehele brein plaatsvinden tijdens de menopauze. De hersenveranderingen zijn anders dan tijdens de puberteit en zwangerschap. De grijze stof neemt niet af, maar blijft stabiel.

Waardoor deze verschillen ontstaan, weten de onderzoekers nog niet. Mogelijk heeft de oorzaak te maken met de geslachtshormonen. Tijdens de menopauze nemen de hormonen af, terwijl de hormonen in de puberteit en zwangerschap juist toenemen. De onderzoekers weten ook nog niet wat de gevolgen zijn van de veranderingen in de hersenen. Daar is meer onderzoek voor nodig.

Dat dit onderzoek een belangrijke stap is voor het onderzoeksveld vindt ook neurowetenschapper van de Universiteit Gent Patricia Clement. Zij is niet betrokken bij dit onderzoek. “Dat deze onderzoekers kijken naar het vrouwenbrein over het hele verloop van het leven, in plaats van één specifieke fase is heel boeiend.”

Volgens Clement is de studie waardevol en belangrijk. “Het laat ook zien dat we dringend meer moeten investeren in dit type onderzoek.”

Voor Van ’t Hof is dit een startpunt van verder onderzoek naar het vrouwenbrein. “Vrouwen zijn zwaar ondervertegenwoordigd in het neurowetenschappelijk onderzoek. Zeker als het gaat om de menopauze. We hebben nu een basis gelegd met dit onderzoek, maar we hebben nog een lange weg te gaan.”