Wat staat ons te wachten na de wekenlange sluiting van de Straat van Hormuz?

• Robert Chesal

  redacteur Buitenland

Vannacht loopt het ultimatum van president Trump aan Iran af. Hij eist dat het land akkoord gaat met een Amerikaans voorstel, dat onder meer gaat over de heropening van de Straat van Hormuz. De dreigementen van Trump zijn niet mals. Hij schrijft dat “een hele beschaving vanavond zal uitsterven”.

Maar zelfs als de VS en Iran tegen alle verwachtingen in tot een akkoord komen en het vechten stopt, gaat Europa snel veel merken van de energietekorten die oplopen door de sluiting van de zeestraat. Dat zeggen deskundigen tegen de NOS.

“Er komt een enorm gat in het wereldwijde olie en gas-aanbod,” zegt Adi Imsirovic, docent energiesystemen aan de universiteit van Oxford. “We zullen wereldwijd minder moeten consumeren. Minder op vakantie en minder zakenreizen maken.”

Iran heeft een ijzeren greep op het scheepsverkeer in de Straat van Hormuz, waar vóór de oorlog 20 procent van de wereldwijde dagelijkse oliebehoefte doorheen ging. Nu laat Teheran – tegen betaling – maar mondjesmaat tankers door de zeestraat varen. En vrijwel alleen naar landen als China en India. Daarmee houdt Iran de druk op Amerika om de dagelijkse bombardementen op het land te beëindigen.

Na het passeren van de Straat van Hormuz duurt het weken voordat alle olie en gas zijn bestemmingen bereikt in Azië, Afrika, Noord-Amerika en Europa. Over een week, rond 15 april, zullen de laatste tankers die voor de oorlog die nauwe zeestraat in het Midden-Oosten passeerden aanmeren in de VS. In Europa gebeurt dat rond 10 april. Daarna zullen er geen nieuwe ladingen aankomen.

Het effect hebben we in Europa dus nog niet gevoeld. Maar er komt een flinke “energie-shock” aan, zegt energiedeskundige Imsirovic. “En dat gaat vele jaren doorwerken. Zelfs als er vanavond een wonder gebeurt en vrede wordt gesloten. Maar met veel minder consumeren komen we over deze oorlog heen, als die tenminste snel ophoudt”.

Dat een snel einde van de gevechten van cruciaal economisch belang is, vindt ook econoom Bert Colijn van ING. “De kans dat we weer snel terug zijn in de situatie van voor de oorlog wordt steeds kleiner. Ook als de oorlog snel afloopt, blijven we met verhoogde olieprijzen te maken hebben doordat energie-infrastructuur is beschadigd.”

Bijvoorbeeld door de Iraanse aanvallen op olieraffinaderijen in Saudi-Arabië, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten en een bombardement in maart die een forse klap gaf aan de lng-productie van Qatar. Ook was er een Israëlische raketaanval op het belangrijkste Iraanse gasveld. De schade van de energieoorlog is nu al groot.

De Amerikaanse journalist Max Fisher maakte deze video over de vertraagde gevolgen van de afsluiting van de Straat van Hormuz:

We zullen maandenlang hogere energieprijzen moeten betalen, zeggen de experts. Maar over hoe hard de Nederlandse economie geraakt wordt, zijn ze het niet helemaal eens. Hugo Erken van Rabobank verwacht dat bedrijven en consumenten de broekriem zullen aantrekken, ook als de regering dat niet afdwingt. “Huishoudens gaan minder gas verbruiken, de markt doet zijn werk.”

Dat zal niet tot een recessie leiden, denkt Erken, maar wel tot tragere groei. “Op veel fronten is de Nederlandse economie veerkrachtig, maar het leidt in dat scenario wel tot halvering van de economische groei en de inflatie loopt dan in 2027 op tot 5 procent”.

Elders in Europa zijn deskundigen somberder. Zoals Cornelia Meyer, topvrouw van MRL adviesbureau in het Verenigd Koninkrijk. “We hebben het effect nog niet gevoeld omdat Europa zijn ruwe olie niet via de Straat van Hormuz krijgt”, zegt ze. “Maar veel van onze verwerkte olieproducten zoals vliegtuigbrandstof en diesel worden in Azië geraffineerd uit ruwe olie die wel uit de Perzische Golf komt. Als de laatste kerosine uit Azië ons heeft bereikt, gaan we een zware tijd tegemoet.”

Zodra producten zoals vliegtuigbrandstof schaars worden, gaan landen in Azië de export daarvan bevriezen, verwacht Meyer. De schaarste zal leiden tot een biedingsstrijd tussen de rijkere landen in Europa en Azië. “Europa is rijk genoeg om die strijd soms te winnen”, zegt ze, “maar ik zie ook wel gebeuren dat Nigeriaanse lng-schepen met bestemming Europa van koers veranderen naar Azië omdat rijke landen daar meer bieden”.

Meyer en Oxford-deskundige Adi Imsirovic verwachten allebei dat de economische effecten in Europa zullen lijken op de toestand tijdens de corona-pandemie. Met een belangrijk verschil, zegt Meyer: “Tijdens covid werd de hele economie ook geraakt, maar toen was het een probleem van te weinig vraag. Het aanbod bleef op peil. Zodra de vraag terugkwam, kon de economie zich vrij makkelijk herstellen. Een aanbodprobleem is veel moeilijker te corrigeren.”