Begrafenis Khamenei straalt eenheid uit, maar Iran is diep verdeeld

• Robert Chesal

  redacteur Buitenland

Met de begrafenis van de Iraanse leider Ali Khamenei komt een einde aan een zesdaagse uitvaart bijgewoond door miljoenen volgelingen in Iran en naburig Irak.

“De begrafenis van de eeuw”, zoals het regime de reizende rouwceremonie beschrijft, moet volgens deskundigen eenheid en macht uitstralen. Al helemaal nu er weer gevechten zijn opgelaaid tussen Iran en de VS.

Toch laten mensen binnen Iran een ander geluid horen. In gesprek met de NOS zeggen ze dat veel mensen in het land nog fel gekant zijn tegen het regime. “Wij gingen niet naar de rouwplechtigheid”, zegt een vrouw in Teheran, “want wij rouwen er totaal niet om.”

“Het nieuws uit Iran bevat alleen maar leugens. Ik wil dat de buitenwereld dat weet”, zegt een verkoper van computerbenodigdheden in de hoofdstad. Hij is een van de Iranïers die, op afstand, met de NOS hebben gesproken tijdens de rouwperiode. De bronnen blijven anoniem uit vrees voor mogelijke vergeldingen door de autoriteiten.

“De regering heeft geen grip meer op veel wat er binnen Iran gebeurt”, zegt de man. Net als veel andere opponenten van het regime wil hij een tegengeluid laten horen na de massale media-aandacht voor de begrafenis van Khamenei. “Ze blijven uitzenden dat er ontzettend veel mensen op afkomen. Maar dat beeld klopt niet. Het regime is een groot deel van zijn achterban kwijt.”

Die uitspraak valt lastig te rijmen met de beelden die de wereld rondgaan van rouwende menigtes. Maar volgens Iran-deskundige Peyman Jafari is het land inderdaad diep verdeeld. “Mijn inschatting is dat een significante minderheid het regime steunt.”

“Je ziet op straat dat de aanhang in de miljoenen loopt”, zegt Jafari. “Maar het land heeft een bevolking van 90 miljoen. Velen van hen hebben kritiek op de leiders en gaan niet naar de begrafenis toe.”

Dat Iran er een grote show van maakt staat vast. Het Iraanse regime nodigde honderden buitenlandse journalisten en influencers uit om verslag te doen. Velen gingen daarop in. De kist van de in februari gedode ayatollah is na een eerste ceremonie van drie dagen in Teheran naar de sjiitische bedevaartplaats Qom gebracht.

Vervolgens ging de rouwstoet naar de heilige plaatsen Najaf en Karbala in Irak, waar alweer menigtes hun laatste eer aan Khamenei betuigden. Het sluitstuk vindt vandaag plaats in de heilige stad Mashad, waar het lichaam van de ayatollah ter aarde wordt besteld.

Grote afwezige tijdens de plechtigheden is zijn zoon, de nieuwe opperste leider Mojtaba Khamenei. Volgens Jafari is hij sinds zijn benoeming nog steeds niet in het openbaar verschenen uit vrees voor een Israëlische aanslag, zoals de eerdere aanslag waardoor zijn vader is omgekomen. Mogelijk is hij fysiek niet in staat om naar de begrafenis te gaan wegens ernstige verwondingen(opent in nieuw venster) die hij tijdens de oorlog opliep.

Sommige Iraniërs die de NOS spreekt denken dat de machthebbers in Teheran, net als de bevolking, verdeeld zijn. “Ze keren zich tegen elkaar en de interne machtsstrijd gaat alleen maar erger worden”, zegt een bankmedewerker in de hoofdstad. “Niemand weet waar de leiders zich bevinden, of Mojtaba er daadwerkelijk is, en wat waar is of niet. Dat heeft allemaal impact.”

“Er is geen duidelijke leider meer, in de praktijk heeft niemand de leiding”, zegt hij. “Steeds meer mensen gaan de macht naar zich toe proberen te trekken.”

Ook deskundige Peyman Jafari denkt dat er grote uitdagingen in het verschiet liggen voor de Iraanse leiders. Het regime moet volgens hem verzoening bereiken met Iranïers die tegen het regime zijn. “Maar daar zie ik nog geen teken van.”

“Binnen het regime moet er ook iets gebeuren,” zegt Jafari. “Er zijn hardliners die tegen alle onderhandelingen zijn met de VS, en er zijn hervormingsgezinden die niet eens zijn uitgenodigd naar de begrafenis. Veel verdeeldheid dus.”

De anonieme bronnen spreken ook van economische chaos in het land, met golven faillissementen in veel sectoren. “Alles wordt duurder en bijna niemand heeft zicht op werk”, zegt een touroperator in Teheran. “Mensen kunnen niet verder vooruitkijken dan de komende week of hooguit een maand. Iedereen zegt, “we zien dan wel hoe de situatie is”, want die kan per dag veranderen.”