Zeker twaalf gevallen van kindermarteling in Nederland: ‘Het is een blinde vlek’

• Milo Hornstra

  redacteur Binnenland

Soms komt een situatie aan het licht waarbij een kind verschrikkelijk is behandeld. Het pleegmeisje uit Vlaardingen of twee mishandelde kinderen in Stadskanaal zijn daar voorbeelden van. Het lijken uitzonderingen, maar uit onderzoek van de NOS blijkt dat het de afgelopen jaren meer dan tien keer is voorgekomen.

Het gaat om situaties waarbij een kind voor langere tijd systematisch en ernstig is mishandeld. Opsluiten, vastbinden, wurgen, urine moeten drinken; het is te erg voor woorden. In het Nederlands is er dan ook geen woord voor deze meest vergaande vorm van mishandeling. In het Engels heet het child torture, te vertalen als kindermarteling.

Bij kindermishandeling gaat het vaak om verwaarlozing en onmacht. Bij kindermarteling is er sprake van opzet en het plezier halen uit de macht over een kind.

“Het is een blinde vlek in Nederland”, zegt klinisch psycholoog Leony Coppens. “In de Verenigde Staten wordt al lang onderzoek gedaan. Ze weten beter in wat voor gezinnen kinderen worden gemarteld en hoe dat opgespoord kan worden. In Nederland is er te weinig kennis en zicht op situaties van kindermarteling. We weten niet eens hoe vaak het voorkomt.”

Aan de hand van vonnissen die openbaar zijn gemaakt, heeft de NOS twaalf gevallen van kindermarteling gevonden. Het gaat over zaken waarin de afgelopen vijf jaar een uitspraak is gedaan.

Het daadwerkelijke aantal kan hoger liggen, omdat de situatie niet de rechtszaal heeft bereikt of omdat het vonnis niet openbaar is gemaakt. Ook lopen er op dit moment nog verschillende zaken over kindermarteling.

“Het is waarschijnlijk het topje van de ijsberg”, vervolgt Coppens. “Uit Amerikaans onderzoek weten we dat plegers van deze vorm van mishandeling heel goed zijn in het verbergen ervan. Ook weten we dat kinderen die dit meemaken vaak niet worden geloofd, als ze zich al durven uit te spreken.”

Opvallend is dat de school een belangrijke rol speelt bij het signaleren van de marteling. Bij de situaties waarbij een kind naar school ging, waren op school bijna altijd aanwijzingen van mishandeling aan het licht gekomen.

Zo heeft de school van een mishandeld meisje in Stadskanaal zowel bij Veilig Thuis als de huisarts een melding gedaan. De school van een mishandeld kind in een gezinshuis in Niekerk speelde een cruciale rol in het stoppen van de mishandeling, nadat het kind met een bijtwond van een hond op school was gekomen.

In een andere zaak zei een leraar over een 7-jarig meisje: “Ze kwam wel eens verdrietig de klas binnen. Dan vertelde ze dat ze ruzie had gehad met papa en dat hij hard had geschreeuwd. Ook vertelde ze een keer dat haar vader haar met een slipper op haar billen had geslagen.”

“Kinderen nemen als eerste persoon hun leerkracht in vertrouwen”, legt psycholoog Coppens uit. “Leerkrachten zijn over het algemeen bekend met het melden van signalen van mishandeling, maar ze hebben meer kennis en vaardigheden nodig om zich hier competenter in te voelen.”

Naast de school hadden buren soms ook het vermoeden dat een kind thuis niet veilig was. Dat was zo in vier van de twaalf zaken.

De mishandelde kinderen zijn vaak nog jong, bijna altijd onder de 14 jaar. Bij sommigen begon de mishandeling vanaf de geboorte, bij anderen op wat latere leeftijd. Het kon soms tien jaar lang doorgaan.

De kinderen hebben te maken met de ergste vormen van mishandeling: slaan, schoppen, geen eten krijgen, opsluiten in een kelder of kooi, het moeten opeten van eigen braaksel. Ook geestelijke mishandeling komt in iedere situatie veel voor: uitschelden, kleineren, dreigen met een vuurwapen, controleren met camera’s.

De marteling heeft effect op het gedrag van de kinderen. Zo staat in een vonnis: “Het slachtoffer speelde meermalen ‘kindermartelaartje’ met haar pop en schold de pop op heftige wijze uit.”

De zaak rond het pleegmeisje uit Vlaardingen is extra schokkend, omdat hulpverleners al lang betrokken waren bij het kind en niet hebben ingegrepen. Ook in een gezinshuis in Niekerk werden uit huis geplaatste kinderen jarenlang ernstig mishandeld.

“Uit Amerikaans onderzoek weten we dat kinderen die niet bij hun biologische ouders opgroeien meer risico lopen om slachtoffer te worden van kindermarteling”, zegt psycholoog Coppens.

Ook in andere zaken ging de mishandeling door terwijl organisaties binnen de jeugdzorg betrokken waren. In drie zaken waren een of meerdere meldingen gedaan bij Veilig Thuis. Eén keer was de jeugdbescherming betrokken.