Rijen in Japan voor ‘Meisje met de parel’: ‘Wordt hier bijna als iets heiligs gezien’

Op haar vierde bezoek aan het land is het Meisje met de parel van Johannes Vermeer opnieuw ongekend populair in Japan. Op de eerste dag slingeren lange rijen door de zomerhitte voor het Nakanoshima Museum of Art in Osaka. Liefhebbers wachten voor de opening al uren op het bijzondere bezoek uit Nederland. Alleen de Japanse prinses Aiko mocht zonder wachten kort bij het meisje op audiëntie.

“Mensen willen me aanraken zodra ze horen dat ik bij het Mauritshuis werk. Zo bijzonder is dit schilderij”, vertelt directeur Martine Gosselink van het Mauritshuis in Den Haag, die is meegereisd. “Het Meisje wordt hier bijna als iets heiligs gezien. Dan is het logisch dat ze naar Japan gaat.”

“Het is ons belangrijkste schilderij, dus we lenen het bijna nooit uit”, vertelt Gosselink over de bijzondere reis. “Dat kan alleen nu we gaan renoveren.” Mogelijk is het zelfs “de laatste keer” dat het schilderij zo ver reist.

De rijen in het museum zijn groot:

Een eerdere Vermeertentoonstelling in Osaka trok in 2000 zo’n 600.000 bezoekers. Toen Meisje met de parel in 2012 in Tokio en Kobe hing, kwamen daar samen 1,2 miljoen mensen op af. Dat is bijna één op de honderd Japanners.

“Toen we hoorden dat het werk maar naar één locatie kon, wilde ik het graag naar Osaka halen”, vertelt Reiko Horikoshi van de Asahi Shimbun, medeorganisator van de tentoonstelling. “Het is een uitzonderlijke kans om hier tegenover het origineel te staan.”

Ook ditmaal was de belangstelling overweldigend. Tijdens de voorverkoop raakte het kaartjessysteem overbelast. De verkoop op volgorde van aanmelding werd daarom vervangen door een loterij. “Alle kaarten gelden voor een vaste dag en tijd”, zegt Horikoshi. Aan de museumkassa zijn geen dagkaarten verkrijgbaar.

Voor de bruikleen gelden strenge veiligheidsvoorwaarden. “Over de details kan ik niets zeggen, maar het schilderij wordt volgens de hoogste internationale normen beveiligd”, verzekert Horikoshi. Gosselink maakt zich geen zorgen: “Zij komt zeker terug.”

Op een steenworp afstand van het museum klinkt het ritmische tikken van hamers op beitels. Maeda’s atelier ruikt naar vers hout, de vloer ligt bezaaid met snippers. Met eeltige handen haalt hij voorzichtig een groot, vierkant houten paneel uit het bubbeltjesplastic.

“Ik wilde het ongrijpbare van Vermeers schilderkunst laten zien. Maar hoe druk je dat uit in hout? Daar heb ik enorm mee geworsteld”, vertelt hij.

Wie binnenloopt herkent het gezicht meteen. De tulband, halfgeopende mond en ronde oorbel: Vermeers Meisje met de parel. Maar deze versie bestaat niet uit verf en doek. Met traditionele Japanse houtsnijtechnieken maakte Maeda een driedimensionale versie, speciaal voor haar komst naar zijn Osaka.

Tijdens een studiereis in 2022 zag Maeda het schilderij al in het Mauritshuis, als een van de vele Japanners die naar Den Haag reizen om haar met eigen ogen te zien. “Ik kon het nauwelijks geloven toen ik hoorde dat ze naar Osaka kwam, naar een museum hier vlakbij.”

Zijn eerste ontmoeting staat hem nog bij. “Ze heeft een bepaalde uitstraling die je niet van je af kunt schudden. Nu krijgen mensen hier de kans dit Nederlandse meesterwerk te zien. Ik denk dat dat enorm veel zal losmaken.”

De Vermeergekte reikt tot ver buiten de tentoonstellingszaal. In de museumwinkel staan stapels Nijntjeknuffels, snoepjes, koffiebekers, sleutelhangers en jassen, allemaal geïnspireerd op het meisje. Er hangen zelfs peperdure schilderijen waarop bekende Japanse animatiefiguren haar kleding dragen. Sieraadmaker Mikimoto maakte drie echte versies van de mogelijk verzonnen oorbel. De duurste kost ruim 100.000 euro.

“Nederland is gezegend met grote kunstenaars die in Japan veel aandacht krijgen”, zegt ambassadeur Gilles Beschoor-Plug, die voor de opening naar Osaka kwam. “Dat vergroot de belangstelling voor Nederland en helpt ons enorm bij ons werk hier.”

Japan is bovendien een focusland binnen het Nederlandse internationale cultuurbeleid. “We brengen kunstenaars uit onze landen veel samen”, vertelt Heleen Bakker, directeur-generaal Europese Samenwerking bij Buitenlandse Zaken. “Dit is dus goed voor de reputatie van Nederland. Daar kunnen we op voortbouwen.”

Wanneer Maeda eindelijk weer tegenover het echte schilderij staat, ziet hij een overeenkomst met zijn ambacht. “Net zoals ik soms het hout voor zichzelf laat spreken, laat Vermeer zijn verf voor zichzelf spreken.” Die stille verfijning maakt het schilderij in Japan zo geliefd. “Dat het meisje hier zoveel mensen in beweging brengt, is geen toeval.”