Leerlingen komen met desinformatie over Holocaust de klas in: ‘Zien ze op TikTok’

• Eva Doesborgh

  redacteur NOS Stories

• Mathijs Pennings

  redacteur NOS Evenementen

Geschiedenis- en maatschappijleerdocenten krijgen geregeld reacties en vragen van leerlingen met desinformatie over de Holocaust. Dat blijkt uit een rondgang van NOS Stories langs bijna alle middelbare scholen in Nederland. Volgens de docenten die reageerden op vragen van Stories, speelt de hoeveelheid desinformatie op sociale media een grote rol.

In totaal vulden 190 docenten die lesgeven over de Holocaust de vragenlijst in. Het merendeel, 111 geschiedenis- en maatschappijleerdocenten, wordt in de klas geconfronteerd met desinformatie over de Holocaust.

“Leerlingen lieten mij een TikTok-filmpje zien waarin werd beweerd dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog geen zes miljoen Joden zijn vermoord, maar 271.000. Ik kreeg toen de vraag of dit klopte”, zegt geschiedenisdocent Maarten Post. Hij geeft les op een middelbare school in Elburg en hoort dit soort vragen regelmatig in de klas.

“Ze weten niet meer wat echt en nep is door AI en TikTok, maar ik ben wel heel blij dat ze met die vragen naar mij toekomen. Dan kan je het als docent uitleggen en het gesprek aangaan. Het is heel belangrijk om het niet te veroordelen, omdat het oprechte vragen zijn.”

Het grootste deel van de docenten die NOS Stories sprak is tevreden over de manier waarop leerlingen de lessen over de Holocaust volgen. Maar een derde van hen vindt de voorkennis van hun scholieren ondermaats.

Zij geven aan dat leerlingen meestal wel weten dat de Jodenvervolging heeft plaatsgevonden, maar dat ze geen verdere details kennen. Vier op de tien docenten geeft aan dat sommige leerlingen de ernst van de Holocaust bagatelliseren.

Federica Russo, hoogleraar filosofie en ethiek aan de Universiteit Utrecht, maakt zich zorgen over de toename van desinformatie op verschillende platforms. Onlangs rondde zij een Europees onderzoek af naar nepnieuws en deepfakes op sociale media.

Hieruit kwam naar voren dat veel volwassenen nauwelijks onderscheid kunnen maken tussen wat echt en nep is. “Als een influencer in je netwerk een nieuwsvideo verspreidt, letten mensen niet meer heel erg op wat de bron van de video is en hoe betrouwbaar die is.” Bij jongere generaties is dit risico waarschijnlijk nog groter, zegt Russo.

“Oudere generaties leefden al voor de komst van sociale media en internet. Zij kunnen een beter onderscheid maken in wat betrouwbare journalistieke media zijn en wat niet. Bij jongere generaties is dit onderscheid weg, want zij zijn niet met traditionele media opgegroeid.”

Bovendien dreigt geschiedvervalsing door AI, zegt geschiedenis- en maatschappijleerdocent Gijs Korenblik. Hij deed een experiment onder leerlingen en collega’s van de middelbare school waar hij werkt in Warnsveld. Korenblik liet twee foto’s zien van vernietigingskamp Auschwitz. “Ik stelde de vraag welke foto een AI-gegenereerde afbeelding was. Meer dan de helft koos de verkeerde foto.”

Op de nepfoto zie je dat Joodse mensen die in Auschwitz aankomen rustig uit de trein worden geleid. In de praktijk gebeurde dat met veel agressie en werden mannen meteen van vrouwen gescheiden. Daar is op de foto die Gijs Korenblik met AI-software maakte, niets van te zien.

Het is in de klassen van Korenblik nog maar enkele keren gebeurd dat leerlingen met desinformatie bij hem kwamen, maar hij ziet de laatste tijd zoveel met AI gegenereerde ‘historische’ beelden, dat hij vreest voor de toekomst. “Ik maak me wel zorgen. AI is een soort van nieuwe katalysator, hoe ga je daarmee om? Scholen en docenten worstelen ermee.”

Het ministerie van Onderwijs noemt de snelle verspreiding van desinformatie op sociale media zorgelijk. “Juist daarom is het zo belangrijk dat leerlingen niet alleen leren wat er is gebeurd, maar ook hoe zij zelf feiten van onwaarheden onderscheiden.”

Scholen kunnen volgens het ministerie gebruik maken van het Expertisepunt digitale geletterdheid, dat hierbij helpt. Ook is er vanaf dit jaar 750.000 euro extra beschikbaar voor Holocausteducatie, zodat scholen activiteiten kunnen organiseren, zoals museumbezoeken met leerlingen.

Docenten Korenblik en Post vinden vooral dat het vak geschiedenis weer een verplicht eindexamenvak moet worden. Dat is nu niet zo. In de bovenbouw kun je geschiedenis laten vallen. Post: “Alleen met kennis kan je desinformatie bestrijden. Daarin speelt geschiedenis een heel belangrijke rol.”