Meta blokkeert opnieuw tientallen queer accounts op Instagram

• Indy Scholtens

  redacteur Online

Techgigant Meta heeft opnieuw tientallen Instagramaccounts van onder meer queer organisaties en individuen verwijderd. Ook accounts van de Nederlandse organisaties The Queer Agenda, Club Church en gaysauna Nieuwezijds zijn offline gehaald. In december blokkeerde Meta ook al tientallen accounts zonder uitleg. Na bezwaar van de gebruikers kwam een deel daarvan weer online, maar die accounts zijn nu opnieuw verwijderd.

Het Amerikaanse Repro Uncensored, een organisatie die censuur op sociale media wereldwijd in kaart brengt, documenteerde in de afgelopen weken meer dan zeventig gevallen, waarvan veel in de Europese Unie. “Deze gevallen tonen een breder patroon aan, dat gericht is op lhbti-gemeenschappen, content over vrouwen- en seksuele gezondheid, kunstenaars, culturele ruimtes en zelfs muziekfestivals”, schrijft de organisatie op Instagram.

Samuel King, een van de eigenaren van de Amsterdamse nachtclub Tillatec, kreeg zaterdagochtend een melding dat het Instagramaccount van de nachtclub was gedeactiveerd. Hij zegt vooraf geen waarschuwing te hebben gekregen. Ook was niet duidelijk welk geplaatst bericht in strijd was met de gebruikersvoorwaarden.

Na 24 uur zou contact met hem worden opgenomen vanuit Meta, stond in de melding die King kreeg nadat hij bezwaar had aangetekend. Dat gebeurde niet. Het Instagramaccount met 40.000 volgers, het belangrijkste marketinginstrument voor Tillatec, is nu permanent verwijderd. “De meerderheid van ons publiek bestaat uit gen Z en millennials, die gebruiken deze platforms om up-to-date te blijven”, zegt King.

Jan Hoek, kunstenaar en oprichter van de inclusieve kunstruimte No Limits! Art Castle in Amsterdam vertelt dat na één post zijn acht accounts werden geblokkeerd. Nadat hij bezwaar maakte is een deel van zijn accounts hersteld. Andere accounts zijn permanent verwijderd. “Het lijkt totaal willekeurig wanneer dat wel en niet gebeurt”, zegt Hoek.

De betreffende post was een oproep voor een tentoonstelling waarin het woord “hooker” was gebruikt. Dat woord was de boosdoener, vermoedt Hoek. Hij maakte de post in samenwerking met de Canadese filmmaker Bruce LaBruce, “een queer icoon” met 135.000 volgers op Instagram. Zijn account werd na de post ook verwijderd. “Hij is zijn hele volgersbestand kwijt”, zegt Hoek.

Met andere gedupeerden voert Hoek gesprekken over overstappen naar alternatieven en vervolgstappen. Hij heeft WhatsApp al verruild voor Signal, maar voor Instagram is nog geen goed alternatief, zegt hij. “We willen niet alleen ons account terug, maar ook dat er structureel iets verandert, anders zitten we eeuwig in een soort cirkel.”

Volgens Lotje Beek van actiegroep Bits of Freedom, die opkomt voor het recht op privacy en communicatievrijheid, past de actie bij de koers die Meta is ingeslagen sinds president Trump weer aan de macht is. “We zien dat sinds anderhalf jaar progressieve stemmen vaker last hebben van contentmoderatie op Meta”, zegt Beek. Vlak na de inauguratie van Trump konden Instagramgebruikers op het platform tijdelijk niet zoeken op termen als ‘Biden’ en ‘Democrats’.

Beek zegt dat de Amerikaanse techreus zich vaak verschuilt achter “technische fouten”, maar Meta’s acties lijken in strijd te zijn met de Europese wet. “Meta mag geen accounts verwijderen omdat ze van queer personen zijn, dat is discriminatie”, zegt Beek.

Meta mag wel eigen regels instellen, zolang deze in lijn zijn met de wet. Er mag bijvoorbeeld geen kinderporno op platforms worden gedeeld. En als Meta besluit accounts te blokkeren, moet dat goed worden gemotiveerd en moet er een mogelijkheid zijn om bezwaar te maken.

Op dit moment lijken beide voorwaarden niet gewaarborgd te worden, aldus Beek. “Er ligt hier een heel grote zaak voor de Europese Commissie, toezichter van de Digital Services Act (DSA).” Er loopt al twee jaar een onderzoek van de Europese Commissie naar de gebruiksvoorwaarden van Instagram en Facebook.

Ook GroenLinks-PvdA-Europarlementariër Kim Sparrentak zijn de opnieuw verwijderde accounts niet ontgaan. “Dit is een regelrechte aanval op onze democratische vrijheden en ons online publieke debat”, zegt ze.

“Die techoligarchen als Zuckerberg (topman van Meta, red.) hebben de mond vol over censuur en vrijheid van meningsuiting, maar sluiten zelf queers systematisch uit van het publieke debat. Dit is geen foutje, maar een patroon dat in de haatzaaiende radicaal-rechtse agenda van Trump past”, zegt Sparrentak. “De Commissie moet hard terugslaan.”

In een reactie laat een woordvoerder van Meta weten dat het de accounts die onder de aandacht van het techbedrijf zijn gebracht onderzoekt. Ook benadrukt de woordvoerder dat Meta iedereen wiens account mogelijk ten onrechte is geblokkeerd aanmoedigt om in beroep te gaan.