NS wil minder stroom gebruiken bij treinrit: ‘Kan mooi naar huishoudens toe’

Door het volle energienet wordt de roep om vooral minder stroom te gebruiken steeds luider. Het stroomnet uitbreiden duurt lang, langer dan het kost om ruimte te maken door energie te besparen.

Grootverbruiker NS probeert het stroomverbruik met de trein omlaag te brengen, door machinisten via kunstmatige intelligentie te adviseren over remmen of optrekken. Een besparing van 5 tot 6 procent zou een vermindering van de omvang van een stad als Leeuwarden kunnen opleveren, verwacht NS.

“Kijk”, wijst machinist Martijn de Jong naar een scherm in de cabine van de intercity van Den Bosch naar Utrecht Centraal. “We rollen nu met 110 kilometer per uur door Houten heen, maar we gebruiken geen stroom meer.”

Al een paar kilometer voor Houten, bij de brug bij Culemborg, is de trein gestopt met tractie. Oftewel: hij gebruikt geen stroom meer om Utrecht te bereiken. Juist daar is het stroomnet zo vol dat er geen nieuwe aansluitingen meer mogelijk zijn. “Alle stroom die wij niet hoeven te gebruiken kan mooi naar de huishoudens toe”, glimlacht de machinist als hij is uitgestapt op perron 7B in de Domstad.

Met 4,6 miljoen gigajoule per jaar heeft NS een aandeel van 1 procent in het totale stroomverbruik in Nederland (voor zijn totale energieverbruik rekent het vervoersbedrijf het stroomverbruik om van MWh naar gigajoule). Dat is net zo veel als de stad Amsterdam. Door slimmer op te trekken en vooral slimmer te remmen gebruiken de NS-treinen al bijna een kwart minder elektriciteit dan zo’n tien jaar terug.

Maar door de hoge energiekosten en de druk op het stroomnet wil het ov-bedrijf nog iets minder verbruiken. “Als we nog een paar procent minder stroom gebruiken, dan is dat net zoveel als de stad Leeuwarden in een jaar verbruikt”, legt De Jong uit.

Daarom verzamelt NS nu zo veel mogelijk gegevens over hoe treinen optrekken en remmen. Daar moet uiteindelijk eind dit jaar via kunstmatige intelligentie een model uit komen, dat per rit advies kan geven hoe de machinist nog slimmer kan remmen.

Dat komt doordat er in het model ook actuele informatie wordt toegevoegd: “We hebben het gewicht van de trein, ook via het aantal passagiers dat mee is. Want meer gewicht duwt de trein door. Dat combineren we met informatie over het spoor, of je omhoog of omlaag gaat, welke bochten er zijn. Alles wat wrijving veroorzaakt.”

Bij die informatie worden bijvoorbeeld ook nog andere invloeden toegevoegd, zoals het weer. Daarmee wordt het per rit maatwerk, vertelt De Jong: “Geen enkele rit is namelijk hetzelfde. Of je met wind mee of tegen rijdt. In de zomer is de lucht iets dunner dan in de winter, dus heb je minder weerstand. Dat merk je ook. De machinist kan met al die informatie dan iets eerder of juist wat later gaan uitrollen. Zo zouden wij nog meer stroom kunnen besparen.”

Tijdens de rit van Den Bosch naar Utrecht heeft De Jong een tablet mee in de cockpit. Die laat de machinist al zien hoe veel stroom er wordt gebruikt. Een soort navigatiesysteem voor efficiënt rijden. “Wij noemen de tablet gekscherend de TimTim”, grinnikt De Jong.

Uiteindelijk moet de informatie op de tablet worden uitgebreid met een advies op basis van alle informatie tijdens de rit. “Hopelijk in het laatste kwartaal van dit jaar. We gaan de machinist natuurlijk niet belasten met allemaal informatie over het weer. De strategie is om bij vertrek zo snel mogelijk op te trekken, om dan zo lang mogelijk op een zo hoog mogelijke snelheid te blijven rijden. Zo kun je aan het eind van de rit eerder uitrollen met de trein. En zo min mogelijk energie gebruiken.”